Elke andere leider was afgetreden, maar Wilders blijft

Geert Wilders met zijn rechtse vrienden in Europa: van links naar rechts Matteo Salvini (Lega Nord), Harald Vilimsky (FPÖ), Marine le Pen (Front National), Gerolf Annemans (Vlaams Belang). Beeld epa

2014 is pas halverwege, maar het jaar is voor Geert Wilders al verloren. Ga maar na: twee verkiezingsnederlagen op rij (gemeenteraad en Europa), PVV'ers die de partij de rug toekeren en nu ook geen fractie kunnen vormen in het Europarlement.

Bij elke andere partij was de leider afgetreden. Niet bij de PVV. Wilders sprak gisteren zijn teleurstelling uit over het mislukken van het Europese avontuur. Maar zei vervolgens dat hij zich weer volledig op het werk in de Tweede Kamer gaat richten. "Het halve Midden-Oosten staat in brand. Ik blijf strijd voeren tegen de islam."

Het fanatisme van Wilders kan niet verbloemen dat zijn partij in crisis verkeert. Hij had gehoopt dat succes in Europa de interne problemen en slechte verkiezingsresultaten naar de achtergrond zou drukken. Niets is minder waar. Deze nieuwe tegenslag laat zien dat de PVV nog niet aan de betere hand is.

'Een brug te ver'
Wilders was maandag in Brussel. Hij deed een uiterste poging om tot een fractie in het Europese Parlement te komen. De PVV heeft al langer een verbond met Front National (FN), FPÖ, Vlaams Belang en Lega Nord. Een fractie heeft partijen nodig uit tenminste zeven EU-landen. Het Poolse KNP wilde graag aansluiten, maar werd door Wilders en FN-leider Marine le Pen afgehouden. De beledigende en discriminerende uitspraken van leider Janusz Korwin-Mikke over vrouwen en homo's zijn "een brug te ver", zei Wilders gisteren. "We willen graag samenwerken, maar niet tegen elke prijs."

Andere gegadigden voor de eurosceptische alliantie dienen zich op dit moment niet aan. Voor Wilders en Le Pen zit er niets anders op dan de handdoek te werpen. Gisteren was de deadline om nieuwe fracties aan te melden. De PVV-leider zegt dat het plan op termijn zal slagen: "Ik heb signalen en goede hoop dat die fractie er snel komt, mogelijk in september al."

Het is inderdaad mogelijk om ook op een later moment nieuwe fracties te vormen, maar de voordelen zullen dan beperkt zijn. De komende weken worden de belangrijkste banen, zoals commissievoorzitterschappen, over fractieleden verdeeld. De PVV opereert nu zelfstandig in het Europarlement en kan nergens aanspraak op maken.

Ukip
Wilders heeft het afgelopen jaar veel energie in het Europese project gestopt en beloofde zijn achterban dat hij korte metten zou maken met 'het monster uit Brussel'. Hij wilde gisteren niet ingaan op de vraag waar het mis is gegaan. De PVV-leider dacht met Marine le Pen een ijzersterke bondgenoot te hebben, iemand die volgens hem de nieuwe president van Frankrijk wordt.

Zeker is dat haar vader Jean Marie de opdracht er niet gemakkelijker op heeft gemaakt. Die bleef de laatste tijd voor opschudding zorgen met antisemitische uitlatingen. Zijn uitspraken zijn dé reden dat Ukip van Nigel Farage niet wil samenwerken met Front National. Deze Britse anti-Europese partij is er wel in geslaagd een EU-fractie te vormen. Saillant detail: Farage werd geholpen door een Europarlementariër die Front National verliet om zich bij zijn fractie aan te sluiten.

Met de wijsheid van nu kun je concluderen dat Wilders op het verkeerde paard heeft gewed. De PVV'er kondigde gisteren aan dat hij geen Europarlementariër meer wil worden nu zijn gedroomde fractie er vooralsnog niet komt. Hij heeft de juridische procedure gestopt om een dubbelmandaat te krijgen.

Den Haag krijgt nu zijn volle aandacht. Volgens jaar maart zijn verkiezingen voor de Provinciale Staten. Dan hoopt Wilders eindelijk weer een succesje te vieren.

Publicist: Europees avontuur laat de PVV-kiezer koud
Of PVV-leider Geert Wilders nou wel of niet naar Brussel gaat, of hij goede of slechte Europarlementariërs heeft, of de PVV in de oppositie zit of meedoet - publicist en docent Chris Aalberts is er stellig van overtuigd dat het de PVV-stemmer werkelijk niet uitmaakt. "Mensen willen dat politici dát zeggen waar zij zich druk over maken. Geert Wilders zegt het, en Diederik Samsom niet. Dat is de kern."

De vraag was of Wilders' mislukte Europese avontuur de gemiddelde PVV-kiezer zo afschrikt dat hij naar een andere partij gaat omzien. Aalberts en zijn studenten interviewden voor het boek 'Achter de PVV, waarom burgers op de PVV stemmen', drie jaar geleden negentig PVV-stemmers. Op basis daarvan concludeert Aalberts in de eerste plaats dat de PVV-stemmer niet erg geinteresseerd is in Europa. "We vroegen: welke thema's maken je boos, boeien je, waar word je verdrietig van. Europa zat daar drie jaar geleden niet bij. En ik kan met een behoorlijke fermheid beweren dat dat nog steeds zo is, en dat dat trouwens voor de meeste mensen zo is. Het is voor mij een groot mysterie waarom Wilders ooit over Europa is begonnen."

Zorg, veiligheid, dat zijn dingen waar PVV'ers zich druk over maken, zegt Aalberts. En allochtonen, natuurlijk: "Als je elke dag Marokkaanse hangjongeren voor je deur hebt, dan denk je daar wel wat anders over. Groepen mensen hebben echt een probleem, ze hebben last van die multiculturele samenleving. Maar naar hen wordt niet geluisterd, hun enige optie is: stemmen op de PVV. Daar zit de kracht van dit soort clubs."

Die PVV-stemmers zien, zegt Aalberts, best dat hun club momenteel niet zo goed draait. Er lopen mensen weg, bij de Tweede Kamerverkiezingen verloor de PVV, de beloofde klapper is bij de Europese verkiezingen niet gemaakt. "Er zullen vast wel mensen afhaken, maar voor de meesten is dit allemaal niet doorslaggevend", zegt Aalberts.

Daar komt bij: "Er is geen alternatief en dat zie ik ook niet zo snel komen. Hij zit nog wel een tijdje in het zadel, denk ik, maar dat weet ik natuurlijk ook niet zeker. Veiliger is de conclusie dat als Wilders ophoudt, de boel in elkaar kachelt. Je zou zeggen dat een andere leider zijn verhaal ook wel kan vertellen, maar de PVV is geen ledenpartij, anders bijvoorbeeld dan het Front National. Er staat dus niemand klaar, het hangt allemaal aan hem."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden