Elke acht uur een dode vriendin in Zuid-Afrika

Weinig aandacht voor enorme omvang huiselijk geweld

Een bizarre statistiek: sinds Oscar Pistorius vorige week op Valentijnsdag zijn vriendin doodschoot, zijn in Zuid-Afrika waarschijnlijk alweer meer dan twintig andere vrouwen door hun geliefde vermoord. Gemiddeld gebeurt dat in Zuid-Afrika elke dag drie keer. Dat weinigen geloven dat 'Blade Runner' het fotomodel, dat zelf actief campagne voerde tegen huiselijk geweld, per ongeluk doodde, is dus niet verwonderlijk.

Bijna nergens ter wereld is huiselijk geweld zo'n groot probleem als in Zuid-Afrika. Uit onderzoek van de South African Medical Research Council (SAMRC) blijkt dat in 2009 liefst 1.024 vrouwen door hun geliefde werden vermoord. Dat is extreem veel. Zelfs gecompenseerd voor het hogere inwonertal betekent het dat in Zuid-Afrika twee keer meer vrouwen door hun man worden vermoord dan in Nederland mensen in totaal.

Maar juist omdat het probleem zo enorm is, keken Zuid-Afrikanen er tot vorige week nauwelijks nog van op. Huiselijk geweld was zelden een thema in het nieuws. Naeemah Abrahams van de SAMRC hoopt dat dit nu structureel verandert. "Het is verschrikkelijk dat dit nodig was, maar misschien is het een keerpunt", zegt zij. "Ons onderzoek is vier jaar oud, maar pas nu is het het gesprek van de dag."

Ook Malose Langa van het Zuid-Afrikaanse Centre for the Study of Violence & Reconciliation denkt dat er wellicht een blanke beroemdheid voor nodig was om het probleem van huiselijk geweld op de kaart te zetten. "Tot nu toe bestond in Zuid-Afrika algemeen de gedachte dat huiselijk geweld bijna uitsluitend plaatsvond in de townships, onder het zwarte en arme deel van de bevolking. Maar dat is niet waar. Het is ook onder blanken en in rijke wijken een probleem. Dat lijkt met de zaak van Pistorius eindelijk bespreekbaar te worden."

Ook de discussie over wapenbezit is door de dood van Pistorius' vriendin aangezwengeld. De wapenwetten in Zuid-Afrika werden de laatste jaren aangescherpt, maar volgens Abrahams verlopen de implementatie van de nieuwe regels en de controle daarop nog niet goed. "Pistorius had met zijn aangetoonde agressie in het verleden natuurlijk nooit een wapen mogen hebben."

Toch had de hardloper zonder onderbenen een pistool op zijn slaapkamer liggen. En Pistorius is niet de enige. Zuid-Afrika is een samenleving die bol staat van angst voor criminaliteit. "Mensen denken dat zij veiliger zijn met een wapen in huis", zegt Langa. "Maar dat is niet waar. Inbrekers schieten dan juist sneller. En de wapens worden vaak ingezet bij eigen agressie."

Ook is de geschiedenis van Zuid-Afrika vergeven van geweld. Agressie is daardoor min of meer normaal geworden, meent Abrahams. Van de Afrikaners die in de negentiende eeuw de binnenlanden veroverden tot Zulu-koning Shaka, de Boerenoorlog, apartheid en de 'gewapende strijd' om van dat systeem af te komen: allemaal geweld.

"Het probleem is dat Zuid-Afrikanen hier liever niet over praten", zegt Langa. "Ze willen niet achterom kijken en bouwen dus voort op een fundament van agressie, ook in hun privéleven. In nieuwsanalyses over de zaak Pistorius zie je opnieuw weinig aandacht voor de dieperliggende oorzaken. Het gaat slechts over de vraag of hij zijn vriendin nu wel of niet aanzag voor een inbreker."

Bovendien heeft Zuid-Afrika lang te maken gehad met andere grote problemen, stelt Abrahams. Huiselijk geweld kreeg daardoor nooit de aandacht die het verdiende. "Eerst was er racisme, toen moest na apartheid een nieuw politiek systeem worden opgebouwd en daarna was er hiv/aids. Dat slokte alle aandacht op."

Dat lijkt met de zaak Pistorius opeens anders. Het is alleen wel van belang dat Zuid-Afrika na de rechtszaak niet overgaat tot de orde van de dag, en dat er dus ook meer aandacht komt voor die andere, niet-beroemde slachtoffers van huiselijk geweld, elke acht uur van elke dag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden