Elkaar naderen en weer uiteengaan

Hoe vang je de beweging van de dans in woorden? Christiaan Weijts doet dat met filmische middelen: van establishing shot tot close-up.

Met zijn in opdracht van het jubilerende Nederlands Danstheater geschreven ’dansnovelle’, belandde Christiaan Weijts onlangs op de longlist van de Libris literatuurprijs 2009. Wat moet je je bij zo'n novelle voorstellen? Bij dansen gaat het om ritmisch bewegen, meestal op muziek, maar waar is de beweging en de muziek in een roman? Waar vinden literatuur en dans elkaar? Zo op het eerste gezicht zijn er alleen maar verschillen: letters versus lichamen en ruimte, vastleggen versus in beweging brengen, representeren versus uitbeelden.

In de intrige rond etaleur Victor Zuid en zijn oude liefde Vita Laurier dringen dans en muzikaliteit zich inderdaad niet direct aan je op. De ruimte wel. Weijts roept een ‘engel’ in het leven die boven de metropool hangend af en toe commentaar geeft op het gekrioel en gedoe daar beneden; een abstracte verteller die soms in de ik-vorm en soms in de wij-vorm spreekt en die zich aan de lezers voorstelt als ’het onderliggende idee achter de camera’s op straathoeken, of de gebeeldhouwde Maria’s die aan die camera’s vooraf gingen’. Deze af en toe inspringende verteller biedt een ‘goddelijk’ perspectief dat herinnert aan films als ‘Der Himmel über Berlin’ of aan ‘It’s a wonderful world’.

Ook de wijze waarop Weijts zijn hoofdstukjes soms inleidt, met een algemene filosofische beschouwing, pas later inzoomend op de personages, herinnert meer aan film (eerst een establishing shot dan de close-up) dan aan de dans. Maar dat is vooral het geval in de eerste helft van de novelle, als je nog een beetje aan het zoeken bent waar deze novelle eigenlijk naar toe wil.

Het verhaal begint als Victor Zuid door zijn vriendin ‘als een afgetuigde kerstboom’ op straat is gezet, terwijl hij net een opdracht heeft aanvaard om de etalages van het warenhuis Cocagne in te richten. Victor neemt zijn intrek in dit consumentenparadijs en dwaalt ‘s nachts rond tussen kleding en andere lekkernijen. Bij toeval treft hij daar zijn ex-vriendin, destijds danseres, maar nu een actievoerster die het warenhuis wil bekladden. Deze Vita is lid van de actiegroep ‘Paint it Green’, die het warenhuis beschuldigt van milieu-onvriendelijke praktijken, uitbuiting van kinderen in arme landen, en nog meer kwalijke zaken waar grote bedrijven in deze wereld zich zoal schuldig aan maken.

Beschouwelijke Victor en actieve Vita vormen het ‘pas de deux’ in deze dansnovelle waarin de schrijver filosofeert over lot en toeval, over idealen en willekeur, over hoe sommige mensen betrokken zijn (zoals Vita), terwijl anderen (zoals Victor) liever passanten blijven. De cynische, pragmatische Victor laat zich echter wel door Vita’s vuur raken en komt na jaren ‘buiten de zwerm’ te hebben verkeerd alsnog in actie. „Ja de kosmos pulseert en strooit volstrekt onverschillige toevallige gebeurtenissen rond, maar die objectieve feiten nemen niet weg dat hij hoe dan ook, en misschien inderdaad per toeval, maar toch: dat hij deel uitmaakt van de mensengemeenschap en in die hoedanigheid niet kan ontsnappen aan zijn natuur, aan de toevallige tijd waarin hij leeft, de toevallige constellaties van menselijke relaties.”

Weijts speelt met het ritme in zijn zinnen en met het verteltempo. Afwisselend vertraagt en versnelt hij de intrige rond Victor en Vita: via tal van dwarsstraten, zoals de etalages van kunstenaar Dali of het verschil in betekenis tussen ‘ontdekking’ en ‘detectie’. Dat hij daarbij ook steeds nieuwe ideeën formuleert over de relatie tussen mens, levensloop en omgeving, maakt deze deze novelle ook wat abstract.

Mooi is wel hoe de schrijver naar het einde toe het tempo in de gebeurtenissen opdrijft. Daarin schuilt dan toch de betovering van de dans, waarin de figuren eerst voorzichtig de ruimte verkennen, elkaar naderen, weer uiteengaan, elkaar toch weer opzoeken, en zich verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden