Elk Roemeens antwoord is bron van nieuwe raadsels

Proces Rotterdamse kunstroof: 'Alle schilderijen komen terug', maar ook 'Drie zijn zeker verbrand'

Vaststaat dat in de vroege ochtend van 16 oktober 2012 zeven schilderijen uit de Kunsthal in Rotterdam werden gestolen. Van wie de werken waren, is van meet af aan evenmin een geheim geweest.

Maar als vandaag in de Roemeense hoofdstad Boekarest het proces tegen de verdachten in deze geruchtmakende kunstroof begint, zijn er toch vooral veel vragen te beantwoorden. Opmerkelijk genoeg gaat de meeste aandacht niet eens uit naar de schuldvraag rond de uit Roemenië afkomstige verdachten en hun eventuele straf. Intrigerender dan dat is de vraag of en zo ja hoeveel van de zeven gestolen schilderijen nog in de oorspronkelijke staat verkeren.

Over het verbranden van de doeken, door de moeder van een van de verdachten, wordt al maanden gespeculeerd. Vorige week leken op het oog toch onafhankelijke experts van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest na uitvoerig onderzoek definitief uitsluitsel te geven. Zij stelden dat in elk geval de ontvreemde werken van Gauguin, Matisse en Meyer de Haan thuis in de opgestookte kachel van de betreffende moeder waren beland.

Persbureaus hadden de bevindingen van de Roemeense deskundigen nog niet gepubliceerd, of er werden vraagtekens geplaatst achter hun onderzoek. Met andere kenners toonde de Nederlandse kunsthandelaar Willem Baars zich in Trouw kritisch over de Roemeense expertise. Hij stelde dat de aangetroffen verfresten in de kachel misschien wel afkomstig waren van pakweg een overbodig geraakt keukenkastje. Hij noemde Frankrijk, Engeland en Nederland als de landen, waar de échte deskundigheid voor dit soort onderzoek huist.

Maria Vasii, de raadsvrouw van een van de Roemeense hoofdverdachten, deed daar gisteren in 'EenVandaag' nog een schepje bovenop. Onomwonden zei zij in het televisieprogramma dat het Nederlandse volk kan rekenen op de teruggave van de zeven werken. Anders dan de Roemeense justitie gelooft de advocate er niets van dat de schilderijen zijn verbrand. Volgens haar wordt hard gewerkt aan het terughalen van de werken en moet dat voor het einde van het proces zijn gelukt.

Dit onder de voorwaarde dat er 'geen dramatische verandering plaatsvindt in de situatie van de verdachten'. Juist die woorden van Vasii geven aanleiding voor nieuwe speculaties. Als de openbaar aanklager in Boekarest vasthoudt aan het standpunt of de overtuiging dat de zeven doeken zijn verbrand, zal hij voor de rechtbank keihard moeten aantonen dat dit ook zo is.

De Roemeense justitie zou het internationaal niet kunnen verkopen dat de schilderijen na de strafzaak op enig moment alsnog ergens opduiken. Dit temeer daar zij nu al langer de overtuiging is toegedaan dat de doeken tot as zijn verworden. De Roemenen hebben er tot dusver bovendien allerminst een geheim van gemaakt dat zij met het onderzoek naar de roof internationaal prestige willen opbouwen. Het land, dat berucht is vanwege zijn vaak niets ontziende zware criminaliteit, wil aantonen dat het bij de bestrijding van de misdaad Europees kan wedijveren. Het verklaart de gedrevenheid van Justitie in Roemenië de zaak in eigen land te klaren.

Tien maanden na de kunstroof in Rotterdam is toch vooral ook een vraag wie baat heeft bij de aanhoudende speculaties over het lot van zeven gestolen schilderijen. In theorie zouden dat de verdachten kunnen zijn. Als de hele wereld denkt dat de werken zijn verbrand terwijl dat niet zo is, is er misschien een dwaze privéverzamelaar die daar na hun eventuele straf geld voor over heeft. Tegelijkertijd staat zelfs niet vast dat alle verdachten weten of de doeken in rook zijn opgegaan.

De gestolen werken
Pablo Picasso: Tête d'Arlequin (1971)

Henri Matisse: La Liseuse en Blanc et Jaune (1919)

Claude Monet: Waterloo Bridge, London (1901)

Claude Monet: Charing Cross Bridge, London (1901)

Paul Gauguin: Femme devant une fenêtre ouverte, dite la Fiancée (1888)

Meyer de Haan: Autoportrait (1889-'91)

Lucian Freud: Woman with Eyes Closed (2002)

De werken vertegenwoordigen een waarde van achttien miljoen euro. Zij behoren tot de Tritoncollectie van de Rotterdamse familie Cordia.

Wie zijn de verdachten?
In totaal zijn zes Roemenen verdachte van de kunstroof in Rotterdam. Het gaat om hoofdverdachte Radu D. en diens moeder Olga. De anderen zijn Eugen D. en Mihai Alexandru B., Petre C. en Adria P. Op de laatste na zitten ze allemaal vast.

De verdachten zijn behalve C. afkomstig uit de dorpjes Macin en Carcaliu uit de Oost-Roemeense provincie Tulcea. Allen werkten ze in het buitenland, met name in Nederland, België en Italië. Eugen D. woont zelfs al een aantal jaren in Nederland en werkte voor een transportbedrijf in Rotterdam, waar zijn vrouw de boekhouder is.

De vier vrienden van weleer keerden met tussenpozen terug in het dorp van hun jeugd, waar ze bekendstaan als 'interlopi', Roemeens voor gangsters. Ze handelen in gestolen horloges, sieraden en telefoons, maar zijn ook actief in de prostitutie en drugshandel.

Radu D. en Adria P. wordt de feitelijke inbraak en diefstal ten laste gelegd. Eugen D. wordt beschuldigd van medeplichtigheid daaraan.

B. heeft zich volgens de aanklager schuldig gemaakt aan het inladen van de schilderijen en het vervoer ervan in Nederland. Ook zou hij degene zijn die contacten legde om de schilderijen te kunnen verkopen. Voor het laatste staat ook C. terecht. C. is een voormalig kanokampioen die in Roemenië werkt als assistent van een zakenman en multimiljonair. Hij zou door B. zijn ingeschakeld om een koper te vinden voor de werken, maar dat zou niet zijn gelukt.

Moeder Olga wordt het verbergen van de kunstwerken ten laste gelegd. Zij bekende aanvankelijk de zeven werken van onder anderen Pablo Picasso en Henri Matisse te hebben verbrand in haar woning in Oost-Roemenië, maar trok die bekentenis later weer in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden