Elk gedicht een nieuwe waarheid

Toen ik pas in Nederland woonde, ontdekte ik Adonis, een Arabische dichter met een bijzondere naam. Met hem kon ik mij identificeren want ook hij groeide op in een bergdorp, in Syrië, als zoon van een boer. Hij heette toen nog Ali Ahmed Saïd en leerde gedichten van zijn vader en van de oude dorpelingen die vele gedichten uit hun hoofd kenden. Al op jonge leeftijd componeerde hij zijn eigen gedichten en toen hij twaalf jaar was werd zijn talent ontdekt. De Syrische president was op bezoek in een naburig dorp. Ali Ahmed drong zich naar voren en riep dat hij een gedicht wilde voordragen. De president vond het goed, was diep onder de indruk en vroeg hem wat hij als beloning wilde. Ali Ahmed zei: 'Ik wil naar school'. En zo gebeurde het. Later studeerde hij aan de universiteit van Damascus, waar hij de grote dichters uit de oostelijke en westelijke wereld leerde kennen. In die periode koos hij een nieuwe naam: Adonis.

Die naam komt uit de Fenicische mythologie. Adonis was een oogverblindend knappe koningszoon, de uitverkorene van Aphrodite, notabene de godin van de liefde. Maar hun liefde mocht niet lang duren, want Adonis werd verscheurd door een everzwijn. Na zijn dood groeide er een anemoon op zijn graf en het verhaal wil dat elke lente, als de anemoon weer bloeit, Adonis terugkeert op aarde. Dat is ook de achterliggende gedachte van de dichter. Door de keuze van zijn naam wilde hij aangeven dat elk gedicht een nieuwe waarheid in de wereld brengt. Zo keerde hij zich tegen de dogma's en de religie, waarin gesteld wordt dat de waarheid voor eens en altijd alleen te vinden is in de woorden van de profeten. In de jaren vijftig zat hij een tijd in de gevangenis, door zijn radicale opvattingen en deelname aan verboden activiteiten, en ook na zijn vrijlating botste hij geregeld met de autoriteiten. Hij verhuisde in 1956 naar het wat vrijere Libanon, naar Beiroet, waar hij trouwde. Uit dit huwelijk werden twee dochters geboren. Tien jaar na het begin van de burgeroorlog vertrok hij met vrouw en dochters naar Frankrijk.

Adonis ziet zichzelf als een mens zonder vast territorium, als een trekvogel. Wat dat betreft lijkt hij op Erasmus, die altijd zei: 'De hele wereld is mijn vaderland.' Adonis zegt: 'Mijn vaderland is de taal.' Dat is ook het thema van zijn meest beroemde dichtbundel, die hij in 1961 schreef: 'De gezangen van Mihyar uit Damascus'. De titelheld van het verhaal 'wortelt in zijn eigen voetstappen', en zo ziet Adonis zichzelf ook. Hij beweegt zich tussen oost en west, tussen traditie en moderniteit, en is op beide kritisch. De oosterse wereld heeft naar zijn mening te weinig ruimte voor het nieuwe en het creatieve, en de westerse wereld laat zich dan weer te weinig inspireren door de wijsgerige en dichterlijke tradities. Adonis pleit ervoor dat grote dichters in ere worden gehouden, mensen zoals Al-Moetanabbi en Al-Ma'arri (uit de tiende en elfde eeuw), maar ook Hölderlin, Goethe, Rimbaud en Nerval. Hij wil een poëzie die taboes doorbreekt, frustraties overwint en nieuwe vrijheden creëert.

Zo lees ik ook zijn gedichten, als breekijzers om de poorten naar het nieuwe, het andere te openen, en het zijn ook de poorten naar 'de ander'.

Fragment uit het voorwoord van Ahmed Aboutaleb bij de nieuwe bundel 'Wat blijft' van dichter Adonis.

Adonis: Wat blijft Vert. Kees Nijland en Assad Jaber Jurgen Maas; 100 blz. euro 19,95 (verschijnt 14/1)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden