Elizabeth

In deze dagen van het jaar dwalen mijn gedachten af naar het ouderlijke huis, waaruit ik werd verdreven toen mijn moeder stierf. Ze was niet alleen de rots waarop dat huis steunde, maar ook het vleselijke symbool ervan. Het moederlichaam is nu eenmaal de allereerste woning die een mens in de wereld heeft. Na haar dood zwerft hij van plaatsvervangend adres naar adres, maar in diepste zin blijft hij een ontheemde.

Mijn moeder, die Elizabeth heette, was een schoonheid. Bovendien bezat ze wat door mijn vader werd aangeduid als das unbenennbare Etwas: een geheimzinnige aantrekkingskracht die niets met uiterlijk te maken heeft. Ik lijk in het geheel niet op haar. Dat heb ik altijd jammer gevonden. Benijd heb ik haar nooit. Ik bezit weinig talent voor afgunst. Ze gaf er ook geen aanleiding toe, doordat ze niet met haar schoonheid koketteerde. Zag ze niet hoe mooi ze was? Ze hield zich er in elk geval niet mee bezig. Zoals miljonairs zich niet hoeven te bekommeren om geld, zo schonk zij nauwelijks aandacht aan haar verschijning. Haar dagelijkse toilet bestond uit wassen en tandenpoetsen. Daarbij wierp ze af en toe een blik in de spiegel, maar vluchtig, zonder een spoor van ijdelheid, ja zonder werkelijk naar zichzelf te kijken. Vervolgens trok ze een grove kam door het weelderige haar dat, zoals het haar van de bruid uit het Hooglied, leek op 'een kudde geiten, neerdalend van de Gilead'. Met een gezaghebbend gebaar dreef ze die weerbarstige kudde bijeen in een wrong, terwijl ik haar de spelden aanreikte. Dan bukte ze zich om mij te kussen. ,,Wat zou ik zonder jou beginnen?''

Wat ze zonder me beginnen zou? Ik vond het veel raadselachtiger wat ze moest beginnen mét mij. Naarmate ik ouder werd ging ik me dat ernstiger afvragen. Het verschil tussen ons openbaarde zich almaar duidelijker. Ik oogde weinig vrouwelijk. Niet voor niets werd ik aangesproken met een jongensnaam. Vrouwelijk schoon was trouwens niet het enige dat Elizabeth op me voor had. Ook verstandelijk stelde ze me in de schaduw. Maar het opvallendst onderscheidde ze zich van mij door haar karakter. Terwijl ik zenuwachtig, druk en overgevoelig ben, kenmerkte haar gedrag zich door een rondborstig soort kalmte. Geen wonder dat mijn eerste vrijer, een Antwerpse kunstschilder, stiekem meer belangstelling had voor haar dan voor mij. Hij zou Elizabeth maar wat graag in zijn atelier op het doek hebben vereeuwigd, naakt uiteraard, en met haar hele kudde geiten los. Wanneer ik onverwachts thuiskwam, trof ik hem daar dikwijls aan, terwijl hij haar trachtte te imponeren met praatjes over de Venetiaanse meesters of over de dramatische lichtval bij Rembrandt. Haar stille spot ontging hem. 'Uitslover!', zag ik haar denken.

Met moeite hield ze zich de mannen van het lijf. Vrouwen daarentegen leken angstvallig uit haar buurt te blijven. Misschien wekte haar aanblik bij hen wrevel, rivaliteit, vijandschap? Er waren hoe dan ook geen vrouwen met wie ze op voet van gelijkheid sprak over haar verwachtingen en teleurstellingen, over wat haar bewoog en hinderde, over de muziek die ze beluisterde en de vele boeken die ze las. Zulke dingen deelde ze met mij. Zo veranderde ik van de kleuter die mijn moeder de spelden had aangereikt in een vertrouweling voor wie ze haar hart opende. Bij gebrek aan beter? Daaraan twijfelde ik geen moment.

Toen een boosaardige ziekte haar bijbelse gezicht onherkenbaar had verminkt, begon ze te sterven. Op de laatste dag van haar leven omklemde ze mijn hand heel vast en zei: ,,Jij hebt altijd ten onrechte gemeend dat je mijn mindere bent. Als je toch eens wist hoe ik naar je opkijk, hoe ik je bewonder, hoe ik heb gevochten om je vriendschap waard te zijn.'' Dat is nu meer dan zes jaar geleden. Maar het vervult me tot de huidige dag met spijt. Ach Elizabeth, wat heb je mijn onzekerheid goed begrepen. Terwijl ik, op mijn beurt, de jouwe nimmer heb bemerkt. Daarin heb je me in elk geval overtroffen, al besef ik dat je het niet zou willen horen en dat het er ook niets meer toe doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden