Elizabeth Taylor / Ook nog actrice

Het Filmmuseum brengt deze zomer een retrospectief van Elizabeth Taylor. De actrice met de violetblauwe ogen leidde zo'n turbulent leven dat bijna vergeten is dat ze ook nog in films speelde. Die zijn deze zomer alle veertig te zien.

,,What a DUMP!'' Een schrille, zatte stem. De deur is opengezwaaid en met tegen het licht dichtgeknepen ogen neemt Elizabeth Taylor als Martha in 'Who' s afraid of Virginia Woolf' (1966) de met glazen, boeken en kleren bezaaide kamer op. Zelf oogt ze ook niet best. Uitgelopen mascara op dikke witte wangen. Verward, halflang haar, alle kanten op. Een sigaret bungelend tussen de lippen. Onvast op de benen. Ma Flodder, zeg maar, maar dan op stand.

Taylors Martha zit er niet tussen, tussen de mooi opgemaakte, met parelkettingen en juwelen behangen, frivool op de bank hangende Taylor look-a-likes die het. Het lieve pony-meisje uit haar vroege doorbraakfilm 'National Velvet' zit er, de zwoele Maggie uit 'Cat on a hot tin roof', de gereserveerde Catherine uit 'Suddenly, Last Summer' speelt er met haar parels, en met een beetje goede wil herken je ook nog de moordende matrone uit 'The Mirror Crack'd', maar geen Martha.

Ze zou ook niet goed passen tussen de glamoureuze dames; de schaamteloze, zatte Martha. Voor haar meest gedenkwaardige rol, goed voor haar tweede oscar, kwam de destijds 34 jaar oude actrice twaalf kilo aan, werd ze tien jaar ouder geschminkt, en kreeg ze geen dure juwelen omgehangen. Gewoon iets makkelijks aan en twee uur lang slempen, sloeren, zuipen en schelden tegen George, gespeeld door Taylors beroemdste echte echtgenoot Richard Burton. Taylors gepassioneerde vertolking van Martha in de verfilming van Albee's befaamde toneelstuk was ooit een aangename verrassing voor een Taylor-leek als ik die lange tijd 'Liz' alleen uit de Libelle (van mijn moeder) en de Story (bij de kapper) kende. De toen (jaren 70) al wat oudere, voluptueuze filmster met de extreme seventies-ogenschaduw die haar kenmerkende violetblauwe ogen aardig overschaduwde, behangen met zware oorbellen en dure kettingen, de haren eerst in een strakke staart, wat later (jaren 80) coupe soleil en raar getoupeerd. De ster die trouwde en scheidde, trouwde en scheidde, meestal met Richard Burton, haar tegenspeler in elf films.

Liz Taylor was een vrouw waarover in een net blad als de Libelle altijd wat meewarig werd geschreven; een typisch voorbeeld van het liederlijke leven in Hollywood, omgeven met een duistere waas van seks, drank en dure diamanten. Dat Taylor naast veel huwelijken en juwelen ook mooie rollen had verzameld is iets wat je bijna zou vergeten, omdat haar leven steeds weer groter bleek. Op tienjarige leeftijd werd ze door haar ambitieuze moeder Sara (zelf gemankeerd toneel-actrice) voor de camera van Hollywood-studio MGM geduwd. Na eerst een Lassie-film kwam de doorbraak toen ze twaalf was met de paardenfilm 'National Velvet'. Vanaf dat moment kon het publiek geen genoeg meer krijgen van de vrouw die als jong-volwassene omschreven werd als de mooiste vrouw ter wereld.

Rond, sensueel, dorstig en gretig was Taylor in de jaren vijftig en begin jaren zestig, toen ze haar belangrijkste films maakte. Een vrouw waaraan alles fonkelde van passie en levenslust: de blauwe ogen, de zwarte haren, de wat hoge, schrille stem die ze in de films naar believe geaffecteerd Brits dan wel zwoel zuidelijk liet klinken. En Taylor leefde naar hoe ze eruit zag, zo schreven de roddelbladen. Op haar achttiende haar eerste huwelijk met Nicky Hilton, een man die haar sloeg en die ze daarom een jaar later inruilde voor de softere Michael Wilding. Met hem kreeg ze twee zoons waarna hij haar verveelde en werd ingewisseld voor de 25 jaar oudere filmproducent Mike Todd. De enige man die tegen haar opgewassen was, die evenveel hield van ruzie als zij, en die nog grovere taal uitsloeg. Todd kwam na een wild huwelijksjaar om het leven bij een vliegtuigongeluk en de wanhopige Taylor zocht troost bij zanger Eddie Fisher, toen getrouwd met Hollywood 'sweetheart' Debbie Reynolds.

Deze nieuwe affaire was goed voor veel verontwaardiging in de pers en een prachtige suggestieve fotoreportage in 'Life' waarop je Taylor eerst, gearmd met Todd, vriendelijk ziet lachen naar het toen nog gewoon met hen bevriende echtpaar Fisher dat naast hen wandelt. Gezellig samen naar de autoraces. Lonkt ze niet al wat naar Eddie? Vervolgens zie je haar (het is wat maandjes later, Todd is nu dood) op schoot bij Eddie. De schriele zanger wordt bijna verpletterd door de weer eens met haar gewicht worstelende Elizabeth. Schaamteloos! ,,Moet ik dan alleen slapen?'', repliceerde Taylor tegen een van Hollywoods belangrijkste roddelcolumnistes Heddda Hopper toen deze haar aansprak op haar rol als echtbreekster. Het was het definitieve einde van het paardenmeisje en helemaal goed kwam het daarna nooit meer, al bleef het smullen.

Wat volgde was een bijna-fatale longontsteking (kwam goed uit na alle negatieve publiciteit); de vergevings-oscar voor haar rol in 'Butterfield 8', een film die ze zelf verafschuwde; de miljoen dollar voor 'Cleopatra' (toen de hoogste gage ooit); de twee jaar durende publieke affaire met de toen nog getrouwde, drankzuchtige Richard Burton; de 33.19 karaat Krupp diamant die hij haar gaf; hun tien jaar durende huwelijk; 'Viriginia Woolf'; steeds minder goede films; scheiding; tweede huwelijk met Burton; het huwelijk met republikeins senator John Warner; de drank- pillen- en eetverslaving; opname in de Betty Ford-kliniek; publicatie van het autobiografische zelfhulpboek 'Elizabeth takes off: on weight gain, weight loss, self-image en self-esteem'; de vriendschap met mede-outcast Michael Jackson; huwelijk met de 20 jaar jongere Larry Fortensky, de ceremonie voltrokken in Jacksons Neverland Valley; werk voor het Aids-fonds. En ondertussen het haar steeds hoger en de make-up steeds dikker.

En nu wil het Filmmuseum deze zomer weg van die roddel en terug naar Taylors films. Het is bijna jammer. Weg van die prachtige fictie, en terug naar de prozaische werkelijkheid van haar acteerkunst; hoe indrukwekkend ook. Maar gelukkig blijkt dan dat in veel van de veertig films die ze vertonen, de scheiding tussen fictie en werkelijkheid niet zo strikt is als je zou denken. Geen wonder ook, want na vanaf haar tiende voor de camera's te hebben gestaan had Liz zelf ook moeite met het onderscheid tussen de rol en zichzelf, het leven en het acteren. Cleopatra-regisseur Joseph L. Mankiewicz noemde Taylor en Burton tijdens de opnames in 1962 al 'gewoon twee acteurs die niet goed weten wanneer de show voorbij is.' Hij beklaagde zich dat hij ze na hun film-zoenen altijd weer uit elkaar moest trekken.

Door Taylor zo te diagnosticeren als een vroeg voorbeeld van de naar camera-aandacht hunkerende moderne mens die alleen leeft wanneer het gefilmd en beschreven wordt, of sterker nog, zij die haar leven leeft zoals het gefilmd en beschreven wordt, doe je Taylor echter ook onrecht. Wat je zo als exhibitionisme en slaafs narcisme kenschetst, zou je in haar geval en zeker in haar tijd, ook een moedige strijd tegen de schaamte kunnen noemen. Bij een blik op haar films valt op dat nonconformisme en de schaamteloosheid als een rode draad door haar werk lopen.

En die strijd zit hem al in de waarheidsdrift van de typische Tennesee Williams-vrouwen die ze gestalte geeft in de klassiekers 'Cat on hot tin roof' (1958) en 'Suddenly, last summer' (1959). Vrouwen die in gevecht gaan met de schijnheilige deugdzaamheid van hun omgeving. Op een andere manier schuilt het ook 'Who's afraid of Virginia Woolf', in haar onttakelde uiterlijk, haar bloemrijke gekijf, en niet in het minst in de suggestie dat het hier om haar eigen huwelijk gaat. Beide acteurs merkten overigens later op dat het jaar dat ze samen aan de verfilming van Albee werkten, tot het kalmste jaar van hun huwelijk behoorde, gewoon omdat ze dat slagveld konden uitleven op de filmset.

Maar ook in onbekendere, latere films maakt Taylor moedige keuzes. Zoals in het wonderlijke 'Ash Wednesday' (1973) waarin ze een 40-jarige, ietwat versleten, alcoholistische vrouw speelt die met een face-lift probeert haar even uitgebluste man weer aan zich te binden. De face-lift-operatie komt uitgebreid in beeld, tot aan het omhoogtrekken van de losse vellen bij de oren toe. Eenzelfde knipoog geeft ze in de brave Christie-verfilming 'The mirror crack'd'(1980) als de drinkende, moordende matrone, en in haar laatste optreden in het voor tv gemaakte 'Sweet bird of youth' (1991) als de hevig opgemaakte actrice op leeftijd die zich laaft aan een veel jongere minnaar. Schermgroot brengt regisseur Nicholas Roeg haar met teveel make-up overdekte gezicht close in beeld, terwijl deze Alexandra del Lago zich ondertussen beklaagt over de genante close-ups in haar laatste speelfilm. Vreesljk, lispelt ze. Die poriën, die mond, die lijnen, die te roze lippen. What a DUMP! Heerlijk! Gaat dat zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden