ELIZABETH REGINA II - Vorstin tussen twee stijlen van leven

“Dek maar een bord minder” zegt Ma Flodder in de aso-saga gelaten als opa in zijn rolstoel verpletterd is door een sneltrein. Iets dergelijks moet zich deze week ook hebben afgespeeld bij de voorbereiding van het zeventigste verjaardagsfeest, morgen, van de Britse koningin Elizabeth.

BERT VAN PANHUIS

Er gingen in de Britse media al geruchten dat de vorstin geen uitnodiging voor het feest had gestuurd aan haar beide bijna-ex-schoondochters Diana en Sarah. Daar kwam afgelopen dinsdag het nieuws bij dat na Charles en Di nu ook Andy en Fergie, zoals ze populair in de krantenkolommen heten, hun trouwringen aan de wilgentakken hangen. 'Verdrietig' is ze, heeft Elizabeth waardig laten weten over het besluit tot echtscheiding. 'Opgelucht' lijkt beter op zijn plaats.

Niet alleen behoren de twee schoondochters overduidelijk niet tot 'ons soort mensen', ze hebben er, in de ogen van de koningin, in ernstige mate toe bijgedragen dat de Windsors worden beschouwd als de familie Flodder onder de Europese koningshuizen. Wat ze hen onder vier ogen toevoegt is een geheim, wel heeft ze in bijzijn van derden Diana een keer “dat onmogelijke kind” genoemd en Sarah “een nachtmerrie”. Lord Charteris, de oud-secretaris van de koningin, verwoordde waarschijnlijk haar mening toen hij eens over Sarah zei: “Vulgair, vulgair, vulgair!”

Kroonjaren zijn voor de Britse koningin niet de gelukkigste om op terug te kijken. Sterker, sinds de jaren negentig begonnen is alle plezier er af. Ze dacht dat 1992 een dieptepunt was: huis in de hens, kinderen vechtend over straat - Diana tegen Charles aan de ontbijttafel: “Wie ga je vandaag toespreken, de schapen of de frambozenstruiken? - of rollebollend en tenen sabbelend voor het oog van de fotografen. Een 'annus horrilibis' verzuchtte Elizabeth terugblikkend. Om het in de taal van Ma Flodder te zeggen: “Een teringjaar, jongens”. Daarna is het nauwelijks beter geworden.

De tragiek van Elizabeth Alexandra Mary is dat ze meer dan welke collega-vorstin klem zit. Klem tussen twee generaties, die van haar doddige, hoogbejaarde moeder, die door het volk wordt aanbeden en die van haar excentrieke of buitennissige kinderen. Klem tussen twee stijlen van leven, de formele en de huiselijke. Klem tussen twee opvattingen van het koningschap, de traditionele met de toeters en de bellen en de moderne zakelijke.

Wat dat laatste betreft; iemand heeft ooit gezegd dat er tot in lengte van dagen vijf koningen of koninginnen zullen bestaan: de vier uit het kaartspel en die van Engeland. Dat is niet zo'n zekerheid meer. Het is bij lange na geen meerderheid, maar er zijn genoeg Britten die bij het woord 'republiek' zich niet meer vol afgrijzen afwenden.

Elizabeth in het openbaar in functie is veelal ongenaakbaar en op zijn minst gereserveerd. Spontaan gedrag vertoont ze zelden. In de biografie Majesty die historicus Robert Lacey in 1977 schreef ter gelegenheid van het 25-jarig ambtsjubileum memoreert hij hoe ze eens een bezoek bracht aan een centrum voor zuigelingenzorg. Terwijl baby na baby onder haar belangstellende blik werd gewogen kon één van de fotografen zich niet meer inhouden en riep: “Pak er in godsnaam eens eentje op”. Het gebeurde niet en de koningin liet duidelijk weten van dat soort informeel gedoe niet gediend te zijn.

Aan de andere kant weet ze heel goed een geruststellende sfeer te scheppen. Toen Elizabeth vorige maand een bezoek bracht aan de gewonde slachtoffertjes van het bloedbad in de school in Dunblane vroeg een van hen: “Waar is uw kroon?” Het antwoord van de koningin: “Die kon niet mee. Het vliegtuig was vol.” De kleuter was tevreden gesteld.

Plichtsbesef en nog eens plichtsbesef is het motto van haar leven, ook persoonlijk. Ze was met 25 jaar maar enkele jaren ouder dan Diana bij haar huwelijk met Charles toen ze toch nog vrij plotseling haar ziekelijke vader George VI moest opvolgen. Het gebeurde zo onverwacht dat Elizabeth op safari in Kenia was. De wederopbouw in Groot-Brittannië was nog in volle gang, de afbraak van het Britse imperium was begonnen met het verlies van het hoofdjuweel in de imperiale kroon, Brits-Indië.

Formeel en beleefd afstandelijk verricht ze haar taken. Het geheim van Buckingham Palace is nog geheimer dan dat van Huis ten Bosch, maar beetje bij beetje is de afgelopen veertig jaar wel uitgelekt hoe haar verstandhouding is geweest met de negen premiers, zes conservatieven en drie socialisten, die de afgelopen 42 jaar regelmatig bij haar op het paleis zijn geweest. Sir Winston Churchill, die premier was bij haar troonsbestijging, was vooral een raadgever, net zoals 130 jaar eerder de bejaarde Lord Melbourne dat was voor de 18-jarige koningin Victoria. De relatie met Labours Harold Wilson was in de persoonlijke èn zakelijke sfeer het hartelijkst, die met Margaret Thatcher waarschijnlijk het stroefst.

Hoewel het ongenoegen bij sommige gelegenheden van haar gezicht is af te lezen zijn er maar weinig zaken bekend, waarbij ze stevig uit haar slof is geschoten. Lord Carrington, de oud-minister van buitenlandse zaken, meldt er één in de Sunday Times van afgelopen zondag. Het was begin jaren zestig en Carrington was minister van marine. Het koninklijke jacht, de Britannia, moest voor zo'n dertig miljoen gulden worden opgeknapt en de media stond net bol van klachten over de koninklijke spilzucht.

Carrington werd op het paleis ontboden en mocht na de ontvangst niet gaan zitten. “Wie betaalt er?” vroeg de vorstin met ijzige blik. Carrington: “Oh mevrouw, de admiraliteit natuurlijk.” Waarop Elizabeth, nog steeds ijzig: “Juist ja. U betaalt en ik krijg de rekening op mijn bord.” De minister werd de deur gewezen.

Ontspannen en op haar gemak is de koningin als ze met dieren omgaat, of het nu gaat om de verzorging van haar twee corgi-hondjes of om haar paarden. Ze is een erkend paardenkenner en heeft doorgaans wel een dier uit haar stal in een race meelopen. Volgt ze de verrichtingen dan is dat op stevige stappers, in een regenjas en met een hoofddoek om. Dan zou ze zo bij de supermarkt in de rij kunnen staan met een pak halfvolle melk, een volkorenbrood en een plat stuk belegen. Dan is Elizabeth Regina II net een echt mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden