Eliteschool Ena kweekt robotten waar Fransen zich nu tegen keren

AMSTERDAM - Hun neuzen staan dezelfde kant op, ze hebben op dezelfde wijze leren denken, redeneren in drie-puntsplannen en pinken op dezelfde wijze de druppel van hun wijnglas af. Het zijn de klonen van de Franse elitescholen, de meritocraten die het land leiden vanuit hun ivoren torens en altijd de telefoonnummers van voormalige klasgenoten uit de top van het bedrijfsleven op zak hebben.

HANS MASSELINK

Jacques Delors, oud-voorzitter van de Europese Commissie, zei ooit tegen president François Mitterrand dat hij niet zo'n hoge opleiding had gehad als al die andere politici in de top. “Voordat ik iets ga uitleggen moet ik het eerst zelf begrijpen.” Delors doelde op de énarques, de leerlingen van de Ecole Nationale d' Administration (Ena), die hun antwoord al klaar hebben voordat ze er over nagedacht hebben.

Delors kan het weten. Zijn briljante dochter, Martine Aubry, die getipt wordt voor een toekomstig premierschap als de socialisten hun verloren terrein herwonnen hebben, stuurde hijzelf naar de Ena, waar andere bollebozen als Jacques Chirac (president), Lionel Jospin (oppositieleider), Philippe Séguin (parlementsvoorzitter) en Alain Juppé (premier) ook hun ultieme opleiding hebben genoten. In de meeste grote partijen, op de ministeries en in het bedrijfsleven hebben zij het voor het zeggen.

De Ena leidt haar leerlingen direct op voor de top, een diploma staat garant voor de mogelijkheid om de politiek van bovenaf binnen te komen. Het moeizame proces vanaf de basis, een verkiezing in een dorp of stad, is niet nodig. Al voor je dertigste levensjaar ben je met het Ena-papiertje op zak verzekerd van een goede baan.

De kritiek op deze elite is de laatste tijd niet van de lucht. De robotten met hun pensée unique, hun op school aangeleerde uniforme manier van denken, vormen de voornaamste oorzaak van de huidige sociale onrust, van de vertrouwenscrisis tussen bevolking en regeerders. De opperkloon van deze elite heet Alain Juppé, die glansrijk de Ena heeft doorlopen en als jonkie in 1976 ging werken bij Jacques Chirac, zoals diezelfde Chirac als post-puberale énarque in 1962 president Georges Pompidou mocht dienen.

Zij bedenken plannen gebaseerd op de op school geleerde principes en vragen om commentaar bij hun medeleerlingen. Overleg met de bevolking is niet van belang. Het begrip sociale dialoog komt niet voor in hun schoolvocabulaire. Ze zijn de discipelen van de vrije markt.

Hardrock

Voormalig Ena-student Chirac lijkt zich bewust van het gevaar van de te grote machtsbundeling van énarquen en leerlingen van de twee andere elitescholen, de Ecole Polytechnique en de Ecoles des Hautes Etudes Commerciales. In zijn campagne stelde hij al dat de kloof tussen de heersende elite en de bevolking niet groter mag worden. Frankrijk moest weer een eenheid worden.

Maar met de benoeming van zijn beschermeling, de technocraat Juppé maakte Chirac op dit punt juist de verkeerde keus. Deze Juppé was tussen de uitverkorenen van de Ena de 'beste van de klas'. Ook hij moest op verzoek zomaar 45 minuten uit het blote hoofd een gloedvol betoog kunnen houden over elk willekeurig onderwerp - van kernenergie, opruimen van hondepoep tot de invloed van hardrockmuziek op de jeugd. Ook hij leerde de stijl en etiquette die van een énarque wordt verwacht. Volgens een Duitse diplomaat die in Franse overheidsdienst werkte, leert een énarque “snel, logisch en goed geordend denken, maar is zijn zienswijze oppervlakkig”.

De taal van de bevolking hebben ze niet leren spreken. En dat bleek bijzonder pijnlijk de afgelopen maand, toen miljoenen Franse overheidsdienaren in opstand kwamen tegen het plan Juppé, of liever gezegd tegen de manier waarop de hervormingen hen werden opgelegd. Zijn plan werd aanvankelijk juichend ontvangen, ook de politieke oppositie zag goede elementen in de hervormingen. Maar ja, daarin komen ook de meesten van de Ena.

De protesten werden aanvankelijk afgedaan als bekrompen reacties van mensen die hun eigen tuintje verdedigen. Er werd geen rekening mee gehouden dat er misschien wel meer aan de hand was, dat de onvrede betrekking had op de elitaire manier waarop politiek wordt bedreven.

De socioloog Michel Crozier, auteur van het boek 'La Societé bloquée' (de doodlopende maatschappij) meent dat Frankrijk “de meest stupide elite van de wereld” heeft. “Je hoeft maar te kijken naar de manier waarop zij de crisis behandelden. Ze stapelden de ene strategische en psychologische fout op elkaar, handelden zonder ook maar iemand te raadplegen. Het is niet genoeg om gelijk te hebben, je moet praten, discussiëren, verklaren en overtuigen”, aldus Crozier.

Bij problemen reageren de klonen als automaten, zoals zij dat hebben geleerd. Zij creëren een pseudo-realiteit die hen afsnijdt van de wereld van de noeste werker. In de top van de Vijfde Republiek is er nauwelijks plaats voor autodidacten, voor mensen met een zelf aangeleerde originele denkwijze.

Lift naar de top

De Ena vormt de ascenseur pour le château, de lift naar de top. De énarquen kiezen ook steeds vakervoor het grote geld in het bedrijfsleven. Van tweehonderd topbedrijven in Frankrijk wordt 47 procent geleid door een leerling van de Ena of de Ecole Polytechnique. Slechts 16 procent van de topmensen is autodidact (in Duitsland en Engeland is dit dertig procent).

François Mitterrand zag destijds als president het dreigende gevaar van de machtsbundeling van de énarquen, en koos selfmade Edith Cresson tot premier. Zij verplaatste in 1993 tot ontsteltenis van de leerlingen een deel van de school van Parijs naar Straatsburg. Op het ogenblik kan in beide steden een Ena-opleiding worden gevolgd. Ieder jaar worden honderd leerlingen toegelaten voor een cursus van 27 maanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden