Elite moet 'holbewoner' van repliek dienen

Mag ik het in mijn eigen woorden zeggen? Zet het zootje maar allemaal tegen de muur.' En daar gaan ze dan: Mark Rutte, Alexander Rinnooy Kan, Hans Wijers, prinses Beatrix, Robbert Dijkgraaf, uiteraard vergezeld van bankdirecteuren en bazen van woningcorporaties. En de man die deze onsterfelijke woorden op nationale televisie uitsprak neemt een automatisch geweer in de hand en knalt ze allemaal af. Laag opgeleide, kansloze Nederlanders zijn ontevreden en uiten dat direct, op de persoon en zonder blad voor de mond te nemen zodra het Sociaal en Cultureel Planbureau het vraagt.

Wil hij ze werkelijk vermoorden of moeten we zijn manier van uitdrukken zien als een wat heftig uitgevallen metafoor? Laten we van het laatste uitgaan. Echt vermoorden zal hij ze niet, maar hij ziet de bestuurlijke elite bepaald niet als zijn vrienden. Het tegendeel is waar. Alle ellende die hij om zich heen ziet is aan hen te wijten.

undefined

Toffe peer

Het zijn niet de mensen zelf, het is de macht die ze vertegenwoordigen. Sta je op de camping naast deze openhartige heer, dan valt er best een biertje met hem te drinken zolang je als bankdirecteur niet vertelt wie je bent en waar je werkt. Misschien ben je zelfs toch wel 'een toffe peer' als je in keurig ABN de bonuscultuur van de topdogs afkeurt. De machteloosheid die haar uitdrukking vindt in 'diknekken' en 'graaiers' is van alle tijden. En hoe verantwoordelijk en moreel hoogstaand de elite zich ook zou gedragen: ze blijft verwerpelijk, want elite.

De kloof tussen de elite en de rest is altijd breed en diep geweest, maar is zelden zo omstandig en inventief en schaamteloos benoemd. Arjen Lubach had in zijn programma een aardige reactie op de onomwonden uitspraak: 'Ik ben fokking blij dat er een diepe kloof tussen zit!'

Populistische politici die in iets meer parlementaire taal dezelfde gevoelens uiten, zullen op het moment dat ze werkelijk de macht hebben qua populariteit met dezelfde rotgang kelderen als de old boys. Wilders aan de macht kan evenmin al zijn beloften waarmaken en ook hij gaat dan snel de weg naar de muur, tenzij hij dictator wordt.

Macht is de vijand van de machtelozen, wie de macht ook bekleedt. En welke herverdeling van inkomen en vermogen ook wordt voorgesteld en uitgevoerd, de kloof blijft. Ik begrijp dat mensen zonder perspectief, zonder invloed, zonder economisch of intellectueel kapitaal een doelloze woede koesteren jegens het lot dat hen deze kaart toespeelde en ik begrijp dat die woede leidt tot woeste uitspraken zij het met een randje hoop: 'Als ze maar meer naar ons zouden luisteren...' Maar ja, de aard van besturen leidt ertoe dat als deze elite is weggeknald, er weer een andere komt, die 'niet luistert'. De uitspraak van de boze man is gericht tegen zijn eigen omstandigheden, want als hij kon ruilen, dan nam hij een goede opleiding, een fijne baan, een prettig huis en invloedrijke en interessante vrienden. Omdat dat niet kan staat hem maar één weg open die hem een zekere waardigheid geeft: rancune en ressentiment. Die zijn altijd de voedingsbodem geweest voor populistische beloften die naar een boosaardiger toekomst leidden. Dan wordt de machteloze andermaal gepiepeld. Lees nog eens 'Van oude en nieuwe christenen' van Menno ter Braak.

undefined

Schutterige houding

Waar ik me over verbaas is de schutterige bijna schuldbewuste houding van de aangesproken 'elite'. Bij monde van onder anderen Alexander Pechtold en Hans Wijers, vindt die zichzelf helemaal niet zo machtig of invloedrijk. Ze doen ook maar hun best, en ze begrijpen de lageropgeleiden heus wel al denken die van niet.

De elite buigt zich in het stof, vraagt vergiffenis voor het feit dat ze zo bevoorrecht zijn, ze kunnen er ook niets aan doen, en zijn echt niet uit op hun eigenbelang. De elite maakt zich klein en onbelangrijk. De elite verschuilt zich achter grote buitenlandse conglomeraten, geheimzinnige instituties, die écht de macht hebben, de heren van Amazon, Facebook, Apple, Google, Shell en de Chinezen. De elite durft niet tegen de man van de muur te zeggen dat hij de manieren heeft van een holbewoner en dat hij blij mag zijn dat dit land eigenlijk best heel behoorlijk wordt bestuurd vergeleken bij Zimbabwe, Mexico of de Verenigde Staten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden