Elders in Europa zitten mensen niet een heel leven gevangen

Alleen in Finland en Zweden duurt levenslang in principe nog een leven lang. Maar ook daar is er uitzicht op minder.

In Finland is het gebruikelijk dat iemand na twaalf tot veertien jaar voorwaardelijk gratie krijgt. En ook in Zweden blijven mensen in de praktijk niet hun hele leven in de cel. In Nederland is Levenslang echt levenslang. Gratie kunnen gedetineerden in theorie wel krijgen, maar dat is al jaren niet verleend.

Er zijn hier geen vaste momenten waarop wordt bekeken of de levenslang gestrafte kan terugkeren in de maatschappij. Niet humaan, stellen steeds meer wetenschappers, zoals de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming.

In de rest van Europa gaat het anders. Vijf landen in Europa kennen zelfs geen levenslange gevangenisstraf, vertelt universitair docent Wiene van Hattum van de Rijksuniversiteit Groningen. Noorwegen, Spanje, Portugal, Kroatië en Slovenië. „Bij het overdragen van verdachten en veroordeelden naar Nederland maken Portugal en Duitsland een voorbehoud, omdat levenslang hier levenslang is. Die landen vinden de gratieregeling te willekeurig. De minister van justitie besluit, daardoor is de uitkomst afhankelijk van gevoelens in de maatschappij.”

In de meeste Europese landen besluit een rechter of en wanneer een levenslang gestrafte vrij komt, vertelt Van Hattum. Vooral Engeland heeft ’een mooi systeem’. „Rechters geven daar aan hoe lang iemand minimaal moet zitten tot het misdrijf is vergolden. Daarna wordt dan bekeken hoe delictgevaarlijk de gedetineerde nog is, en of hij vrij kan komen. Daar zijn waarborgen bij. Een onafhankelijk college bekijkt de zaken, er is hoor en wederhoor en recht op inzage in de stukken. Dat ontbreekt allemaal in de Nederlandse gratie-procedure.”

Het systeem is mede zo doorwrocht omdat de rechter daar - net als in Duitsland - verplicht is voor bepaalde zware misdrijven automatisch levenslang te geven. In de meeste Europese landen zitten levenslang gestraften uiteindelijk tussen de tien (België) en dertig jaar (Estland) vast tot ze kans maken op vrijlating, vertelt Van Hattum.

In Nederland wordt overigens minder vaak levenslang opgelegd dan in andere Europese landen. Dat komt ook doordat Nederland een unieke tbs-regeling heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden