Eka Kurniawan treedt in de voetsporen van Rushdie en Márquez

Zwijnen veranderen in mensen, foetussen verdwijnen uit de buik en in elk huis waart wel een geest rond

Een goede openingszin is geen sinecure, maar de Indonesische auteur Eka Kurniawan (1974) lukte het: 'Op een namiddag tijdens een weekeinde in maart stond Dewi Ayu op uit haar graf, na eenentwintig jaar dood te zijn geweest.' Het gestommel trekt de aandacht van een jonge herder, die in zijn broek piest van angst en snel de buurt op de hoogte gaat brengen.

Wie zijn debuutroman zo begint, moet wel een rasverteller zijn.

'Schoonheid is een vloek' verscheen oorspronkelijk in 2002 en is - na de Engelse vertaling vorig jaar - nu ook in het Nederlands te lezen. Vele andere vertalingen zijn in de maak. (Kurniawan schrijft intussen stug door: eerder dit jaar publiceerde hij zijn vierde roman.)

Kurniawans reputatie groeide met de jaren. Binnen de Indonesische literatuur geldt hij als dé opvolger van Pramoedya Ananta Toer. Zijn werk zou beïnvloed zijn door de 'Mahabharata' en de 'Canterbury Tales'. Critici vergeleken hem met Gabriel García Márquez en Salman Rushdie.

Als dit ratjetoe aan namen iets zegt over Kurniawans werk, dan wel dat het lastig in een hokje te plaatsen valt. 'Schoonheid is een vloek' bevat geschiedenis en magie, folklore en satire. Het is evengoed een fantastische familiesage als een kritisch commentaar op de geschiedenis van Indonesië.

De roman speelt zich af in Halimunda, een fictief kustplaatsje op West-Java. Met verteltechnieken die duidelijk gestoeld zijn op een orale traditie wekt Kurniawan het stadje en zijn bewoners tot leven. Talloze personages passeren de revue, de ene kleurrijke anekdote volgt op de andere, waarbij het bovennatuurlijke zo'n vanzelfsprekende rol heeft dat het je na een tijdje nauwelijks nog verbaast. Zwijnen veranderen in mensen, foetussen verdwijnen zomaar uit de buik van hun moeder, in elk huis waart wel een geest rond.

Op de achtergrond speelt de bloedige geschiedenis van een zwaarbevochten land. In de halve eeuw die de roman bestrijkt, beleven we het staartje van de koloniale overheersing, de Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog, de overgang naar onafhankelijkheid en de massaslachting onder communisten in de jaren zestig. Kurniawan spaart zijn lezers niet. Vechtpartijen, moorden, verkrachtingen - ze zijn aan de orde van de dag, en hij beschrijft ze in geuren en kleuren.

Centrale figuur is Dewi Ayu, ooit de populairste prostituee van de streek, die na eenentwintig jaar opstaat uit haar graf om te zien hoe het haar dochters is vergaan.

Als welgesteld Indisch meisje met Nederlands bloed was ze bestemd voor een heel ander leven. Het lot beschikte anders. Gedwongen tot prostitutie tijdens de Japanse bezetting, rolt ze na de oorlog in een carrière als publieke vrouw. In het plaatselijke bordeel verwerft ze al snel een uitzonderingspositie: ze slaapt maar met één man per nacht, en woont met haar drie dochters - elk van een andere vader - in haar eigen huis.

Ze onderscheidt zich van haar collega's door haar intelligentie, haar humor, haar nuchtere kijk op zaken. Dewi Ayu neemt het leven zoals het komt, probeert er het beste van te maken - ondanks alle ellende op haar pad. Berustend merkt ze ergens op: 'Iedere vrouw is een prostituee, want zelfs een goede echtgenote verkoopt haar geslachtsorgaan voor een bruidsschat en huishoudgeld, of liefde, als daar al sprake van is.'

Het leven voor vrouwen in Halimunda is inderdaad geen pretje. Dewi Ayu, haar dochters en kleindochters krijgen zonder uitzondering te maken met seksuele intimidatie, incest of verkrachting. Als Dewi Ayu's beeldschone dochter Alamanda moet trouwen met de generaal die haar heeft misbruikt, schaft ze uit wanhoop een ijzeren kuisheidsgordel aan om haar echtgenoot af te weren, alleen te openen met een krachtige mantra. (Waarna hij haar op een onbewaakt moment alsnog overweldigt.)

In een wereld vol mannen 'die net zo onzedelijk smerig zijn als honden die achter loopse teefjes aanlopen', is schoonheid voor vrouwen geen zegen maar een vloek.

Geen wonder dat Dewi Ayu een afzichtelijk kind wenst, als ze op haar tweeënvijftigste voor de vierde keer zwanger raakt.

En warempel, haar wens wordt verhoord: het meisje is 'zo lelijk dat de vroedvrouw niet zeker wist of ze te maken hadden met een kind of met een hoopje uitwerpselen'. Haar naam? Schoonheid.

Het is dit soort ironie dat de zware kost verteerbaar houdt. Met zijn luchtige stijl schakelt Kurniawan moeiteloos tussen verhaallijnen, personages, decennia. Hij weet precies hoe hij de draden bij elkaar moet houden, dwaalt telkens af maar verliest nergens de aandacht, blijft de lezer verrassen (en shockeren). De personages zijn niet zelden dubbelzinnig. De vreselijkste verkrachters blijken later prima echtgenoten, de wreedste gangster van de stad is een liefdevolle vader. En ellende en humor gaan hand in hand. Als de communist Kliwon bezoek krijgt van zijn dode vader - het bloed gutst uit de schotwond in zijn borst - en vraagt hoe het met hem gaat, antwoordt de geest: 'Slecht, kameraad. Ik ben dood.' Waarna ze samen een kop koffie drinken.

Eka Kurniawan (1974) geldt als een van de invloedrijkste Indonesische auteurs van dit moment. Hij werd geboren in de stad Tasikmalaya op West-Java, studeerde filosofie in Jogjakarta en schreef een afstudeerscriptie over het werk van Pramoedya Ananta Toer - een belangrijke inspiratiebron voor zijn latere literaire werk. Als romanschrijver debuteerde hij in 2002 met 'Schoonheid is een vloek', dat nu wereldwijd wordt vertaald. Met zijn tweede roman 'Man Tiger' stond hij dit jaar als eerste Indonesische auteur op de longlist voor de Man Booker International Prize. Naast romans publiceert Kurniawan ook korte verhalen, essays, scripts en graphic novels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden