Eindje om door de duinen van Meijendel

Lichtgrijs blinken aan de duinweg de grillige abelen in de zon. De gezwollen knoppen aan de twijgen lichten zilvergroen tegen de donkergrijze regenluchten, die afwisselen met witte stapelwolken en blauwe hemel, waarin verkeersvliegtuigen condensstrepen trekken. De aprilhemel is even koud als de straffe noordwestenwind.

De duingrassen hebben nog een winterse hooikleur. Groen zijn uitbottende vlieren, meidoorns, kardinaalsmutsen, wilde liguster. Harde struiken, die de extreme omstandigheden in de duinen met succes het hoofd bieden. De duinvlieren, met takken vol gele plakkaten van dooierkorstmos, zijn op beschutte plaatsen verder uitgelopen dan andere die open en bloot in de wind staan. Tussen het donkere, soms bruinig aangezette groen zijn de knoppen te zien van de schermen, die op zijn vroegst over een maand zullen bloeien.

Breed uitwaaierende eiken met een uiterst korte stam illustreren de strijd om het bestaan. Ze zijn ooit overstoven en boven de zandheuvel steekt alleen hun top uit, die is doorgegroeid tot volwaardige, soms meerstammige duineik. Vreemde gedachte dat het grootste deel van zo'n eik zich onder de grond bevindt. Weinig boomsoorten zouden dat overstuiven hebben overleefd.

Zandbinders

De duindoorn, karakteristiek voor het kalkrijke duin, vormt bijna onneembare stekelbarrières langs het duinpad. Eén enkele struik vermeerdert zich door ondergrondse uitlopers, waardoor alle duindoorns op een plek van hetzelfde geslacht zijn, mannelijk of vrouwelijk. In de herfst vallen de vrouwelijke duindoorns op door oranje bessen, in het voorjaar de mannelijke door goudbruine bloeiwijzen, die alleen stuifmeel voortbrengen.

Door hun ondergrondse uitlopers zijn duindoorns zandbinders bij uitstek. De kruipwilg houdt zand vast door liggende takken te laten wortelen. Hier en daar heeft het kniehoge kruipwilgstruweel al gele meeldraadkatjes, die aanmerkelijk kleiner zijn dan de katjes van polderwilgen.

Taai zijn ook de oude meidoorns, gehuld in pril groen, en de egelantieren, waarvan de dikke gebogen takken, gewapend met grote kromme dorens, net beginnen uit te lopen.

Beschutting

Het struikgewas biedt beschutting aan de tere kiemplantjes van kleefkruid, witte winterpostelein en hondstong. Veel zangvogels voelen zich erin thuis. De heldere zang van twee of drie heggemussen lijkt op het rollende lied van een winterkoning in de dichte ondergroei. Uit een uitgebloeide grauwe wilg klinkt het onverwacht harde 'pietjeh' van een glanskop, een in het westen schaarse, aan de binnenduinrand juist wat algemener voorkomende mees.

Meer vogels zingen in het opgaande hout, in de bosjes van abeel, populier, eik en berk: koolmees, boomkruiper, roodborst, tjiftjaf en fitis. De fitissen hebben een voorkeur voor de berken, die nu bloeien met bungelende meeldraadkatjes en stijve borstelige stamperkatjes tussen het in tegenlicht frisgroene blad.

Drinkwater

In veel dalen blinkt water. Meijendel levert het drinkwater voor Den Haag. Vroeger was dat door het duinzand gefilterd regenwater. Tegenwoordig wordt rivierwater ingelaten om verdroging van het duin tegen te gaan. Dat betekent niet dat veel door uitdroging verdwenen duinplanten terugkeerden. In tegenstelling tot regenwater is Lekwater zeer voedselrijk, waardoor de oorspronkelijk voedselarme bodem geschikt werd voor plantensoorten die eigenlijk niet in het duin thuishoren. Riet en grauwe wilgen wijzen de vochtige valleien aan. 'sZomers bloeien er koninginnekruid, harig wilgenroosje, tandzaad, wolfspoot en haagwinde.

Na het vertrek van de wintergasten zijn er weinig vogels op de infiltratieplassen. Vier meerkoeten scharrelen tussen het riet. Verder is er een paartje tafeleenden, het mannetje met roodbruine kop, parelgrijs lijf en zwart achterste. Het bruine vrouwtje duikt voortdurend. Ze zullen hier wel gaan broeden.

Libellenvallei

In de Libellenvallei aan de Meijendelslag weerspiegelt een ondiepe plas de wolken. In het glasheldere water groeit watermunt. Graspiepers vliegen 'iest... iest...' roepend op uit de vegetatie, waar ze voedsel zochten.

Ook hier is de voortdurende strijd tegen het stuivende zand te zien. Elandgeweimos bedekt oude stuifplekken met duizenden lapjes, omgekruld door droogte, zodat de witte onderzijde blinkt in de zon. Dit korstmos houdt het zand vast, samen met het zandhaarmos, dat door een harig tapijt van rijpe sporenkapsels op rode stelen het aanzien heeft van een kokosmat.

Het voorjaar toont zich in het duin vooral in de kleine dingen. Kleine veldkers en vroegelingetjes bespikkelen de bermen van de duinpaden met witte priegelbloempjes. Onder een duineik ziet het paarsblauw van de uitbundig bloeiende hondsdraf. Het weer is te schraal voor insecten, zelfs voor hommels, die zich doorgaans door een beetje kou niet laten afschrikken.

Duinpaardebloem

Er bloeien steeds meer paardebloemen. Vanuit de trein zagen we dat al in de weilanden. Hier in het duin bloeit de duinpaardebloem met even stralend gele, maar kleinere hoofdjes op slanke roodachtige stelen. Elders vormt ereprijs in de korte duinvegetatie hemelsblauwe vlekken. In de berm van de Meijendelslag trekken donkerviolette viooltjes, die laag bij de grond bloeien tussen kortgesteeld hartvormig blad, de aandacht.

De planten die in de zomer kleur brengen in het duin, zijn nu nog alleen maar als plat op de grond uitgespreid rozet te herkennen: slangekruid, middelste teunisbloem, koningskaars, stalkaars en duinkruiskruid. Het kruiskruid groeit bij voorkeur waar konijnen het zand hebben omgewoeld en bemest. De konijnenstand heeft nogal te lijden van een virusziekte, maar hier zijn overal graafsporen en liggen overal keutels, al krijgen we geen enkel levend konijn in het oog. Trouwens ook geen dood konijn, wat gerust stelt. Van vossen, die hier talrijk zijn, vinden we alleen een oude drol van lichtgrijs muizenhaar.

Een troepje kauwen scharrelt rond tussen spelende kinderen op het grasveld bij het bezoekerscentrum tussen de witte abelen. We zijn weer terug waar we onze wandeling begonnen. Een eindje om door het duin voor een frisse neus. Zeg dat wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden