Eindelijk weet Dali waar haar vader begraven ligt: op het Russisch Ereveld in Leusden

Nabestaande Dali Asanisjvili (rechts) bij het graf van haar vader Arsen. Naast haar Willeke van Ammelrooy die Asanisjvili vertolkt in de theatertour ‘Licht’. Beeld Bram Petraeus


Het theaterstuk ‘Licht’ op de Russische begraafplaats in Leusden vertelt vier verhalen over gesneuvelde Russische soldaten. De zoektocht van de Georgische Dali Asanisjvili (77) naar haar vader is er een van. ‘Mijn vader was de liefste man van de wereld.’

Dali Asanisjvili heeft haar vader nooit gekend. Bijna zeventig jaar lang is het lot van haar papa ongewis, nadat hij nog voor haar geboorte met het Sovjetleger in 1942 naar het front trekt. Totdat er in 2009 een Nederlandse reus voor haar deur staat, zo vertelt ze zelf. Het is de Amersfoortse journalist Remco Reiding – een man van zo’n twee meter lang. Hij weet waar haar vader is.

Donderdagavond is de Georgische Dali Asanisjvili aanwezig op het Russisch Ereveld in Leusden, vlak buiten Amersfoort. Daar in de bossen liggen 865 Sovjet-soldaten begraven, onder wie Arsen Asanisjvili. Dali Asanisjvili vertelt in het theatrale hoorspel ‘Licht’ het verhaal over haar vader. In de tour – die zaterdag voor het publiek in première gaat – wordt Dali vertolkt door de Nederlandse actrice Willeke van Ammelrooy. Samen zoeken ze op deze donderdagavond het graf van vader Arsen op. Een bijzonder moment.

Bij binnenkomst wordt Asanisjvili toegezongen. Ze is jarig en 77 jaar oud geworden. Dat ze bij de voorpremière van ‘Licht’ mag zijn is voor haar een groot cadeau, zegt ze in het Russisch. Een tolk vertaalt. De organisatie van ‘Licht’ bekostigde de reis van Asanisjvili, die woont in Tbilisi. Ze is nog opvallend kwiek voor haar leeftijd, en weet precies wat ze zegt. Met felle donkere ogen kijkt ze je aan. “Ik ben nu voor de derde keer in Nederland”, zegt ze. “De mensen zijn hier erg aardig.”

Licht op de geschiedenis

“‘Licht’ is geen droge opsomming van feiten zoals bij Wikipedia”, zo wordt er voorafgaand aan de show gewaarschuwd. Tijdens de tour worden deelnemers door een stem via een koptelefoon over de begraafplaats geleid. Daar werpen lampen, videoschermen en fakkels letterlijk een licht op de geschiedenis van vier van de Sovjet-soldaten die er begraven liggen. Dicht bij het voormalige Kamp Amersfoort, waar sommige Russen na gevechten aan het Oostfront als krijgsgevangene terechtkomen.

De honderden ontstoken lichtjes zorgen op de begraafplaats in Leusden voor een apart schouwspel. Midden in het bos is het doodstil, totdat de stem in de koptelefoon je zegt waar je naartoe moet lopen. In dit geval vertelt Dali Asanisjvili het verhaal van haar vader. Over de vertwijfeling die thuis ontstaat als vader maar niet terugkeert na de oorlog. Om haar moeder te troosten schrijft Dali zelfs een brief die afkomstig lijkt van haar vader. Even is er vreugde, maar als de waarheid aan het licht komt, is er wederom verdriet.

Asanisjvili groeit zodoende alleen op met haar moeder, die al op Dali’s achttiende overlijdt. “Ik heb me toen één ding voorgenomen: ik wilde veel kinderen krijgen en nooit meer alleen zijn”, zegt Asanisjvili. Dat is gelukt: ze krijgt drie dochters en een zoon en heeft dertien kleinkinderen.

Journalistiek onderzoek

Veel langer moet ze wachten op informatie over haar vader. Totdat Reiding, de initiatiefnemer van ‘Licht’, haar in Georgië opzoekt. Als journalist raakt Reiding gebiologeerd door de geschiedenis van de Russische soldaten die in Leusden begraven liggen. Naast zijn werk – hij was onder meer correspondent in Moskou voor diverse media – doet Reiding onderzoek naar het Russisch Ereveld. Van 208 soldaten die er liggen heeft hij de familie opgespoord. “Zij hebben het recht om te weten wat er is gebeurd, het is mooi om een einde aan jarenlange onzekerheid te kunnen maken”, zegt Reiding.

Inmiddels kent Dali Asanisjvili het lot van haar vader. Samen met veertien andere Georgische soldaten wil hij een coup plegen met het Nederlandse verzet. Om het vertrouwen van de Nederlanders te wekken stelen ze 88 Duitse handgranaten. Maar ze worden betrapt en op 20 april 1945 – de verjaardag van Adolf Hitler – gefusilleerd. Asanisjvili heeft haar vader nooit gekend en toch weet ze een ding zeker, zegt ze. “Mijn vader was de liefste man ter wereld.”

Hoorspel 2.0

De theatertour rond het Sovjet Ereveld in Leusden is bedacht door Lubert Priems van Stichting Laudio. Hij maakt audioproducties over sociaal-maatschappelijke onderwerpen. ‘Licht’ is een soort hoorspel 2.0. Er is een verteller, te horen via een koptelefoon, maar er zijn ook beelden te zien en de luisteraar moet specifiek de opdrachten van de verteller opvolgen. 

De theatertour bevat vier exclusieve routes, elke route vertelt het verhaal van een individuele Russische soldaat die in Leusden begraven ligt. Deze maand wordt de tour op zeven avonden aangeboden, reserveren kan via www.lichtopereveld.eu. Initiatiefnemer Remco Reiding, die onderzoek doet naar het Russisch Ereveld, laat weten dat de tour bij grote belangstelling mogelijk verlengd wordt. Het theaterstuk wordt mede mogelijk gemaakt door diverse fondsen en de gemeentes Amersfoort en Leusden. 

865 oorlogsslachtoffers

Op het Sovjet Ereveld in Leusden, naast de Amersfoortse begraafplaats Rusthof, liggen 865 oorlogsslachtoffers uit de voormalige Sovjet-Unie gegraven. Hieronder zijn 101 krijgsgevangenen die aan het Oostfront gevangen werden genomen en naar Kamp Amersfoort zijn getransporteerd. Later werd de plek een soort verzamelbegraafplaats voor Russen. Zo liggen er ook 691 soldaten uit het Rode Leger die in krijgsgevangenschap rond de bevrijding stierven en eerder in het Limburgse Margraten werden begraven. Het ereveld daar werd later exclusief Amerikaans, waarop de lichamen van de Sovjets naar Leusden werden verplaatst. Dat gebeurde ook met 73 andere soldaten.

Lees ook:

‘Die soldaten voelen als mijn jongens’

Remco Reiding speurt al zo'n twintig jaar naar de nabestaanden van de Russische soldaten die begraven liggen in Leusden. Als mensen horen dat hun vermiste familielid is gevonden, reageren ze geëmotioneerd en beschouwen ze míj vaak als een verloren zoon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden