Eindelijk weer relaxed

De vraag naar vakanties voor minima stijgt explosief. De Vakantiebank geeft gratis vakanties weg aan mensen die al jaren niet weg zijn geweest. 'Nu merk je pas echt wat vakantie met je doet.'

Joehoe!" Dylan van Diepen (9) is nog maar net over zijn vreugde heen dat hij 's avonds naar de Ernst & Bobbie show kan, of het volgende heugelijke moment dient zich aan. Hij en zijn broer Justin gaan naar het attractiepark en krijgen van vader Marcel (45) een zakcentje mee. Moeder Brenda (41): "En jij had nog wat overgehouden van gisteren hè? Met de vijf euro van vandaag erbij kom je dan op 6,20." Dylan stopt het geld trots weg in zijn nog natte zwembroek. Dan gaan hij en Justin naar het pretpark, de ouders blijven op de camping. "Kijk nou." De jongens, die net nog uit verveling een ruzietje hadden, slingeren schouder aan schouder over het pad.

De familie Van Diepen slaapt in een wigwam. Zoals alle gasten op de camping van themapark Slagharen. Voor de jongens is het wennen, zo'n benauwde tent 's ochtends vroeg, als de zon erop schijnt. Het is namelijk de eerste keer dat ze in een tent slapen. En het is ook hun eerste 'echte' vakantie, op kinderkampen na. Het gezin is een van de twintig families die via de Vakantiebank een weekje naar Slagharen mogen. Buiten hun maaltijden hoeft de familie Van Diepen niets te betalen voor hun verblijf. Zij kunnen zo naar het attractiepark, voorstellingen en de zwembaden. Het dagelijkse zakgeld voor de jongens is door oma toegestopt.

Vijf jaar geleden ging Marcel van Diepens barbecuerestaurant failliet. "Van de schulden raak je in paniek. Je wilt je gezin beschermen maar raakt het overzicht kwijt. Als de problemen zich gaan opstapelen kom je op een punt dat je geen enveloppen meer opent." Het gezin kreeg hulp van het Leger des Heils en maatschappelijk werk en Marcel van Diepen vond een baan bij een keukenbedrijf. Vrijwel alles wat hij daar verdient, gaat naar de curator. Het gezin houdt 80 euro per week over om vrij te besteden. "Een deel daarvan gaat op aan roken. We drinken gelukkig niet. Zo'n 50 euro per week houden we over voor voedsel."

Armoede in Nederland
"Dat dit op zo'n grote schaal nodig zou zijn, had ik vijf jaar geleden niet geloofd", zegt initiatiefnemer Gerard Kremer van de Vakantiebank. Als directeur van de Vrijbuiter, een winkel voor camping- en outdoorartikelen, zette hij zich altijd al in tegen armoede. Maar dan vooral in de derde wereld.

Kremer: "Collega's vroegen me waarom we niets aan de armoede in Nederland deden. Ik geloofde tot dan dat het wel meeviel met de armoede hier." Tot zijn vrouw hem vertelde dat zij als kind nooit op vakantie ging en in de kring op school haar vakanties bij elkaar loog. Omdat zij zich schaamde tegenover al die klasgenootjes die wel naar verre oorden op reis gingen. "Dat raakte me. Toen ik het met collega's had over voedselbanken en kledingbanken kwam het idee voor de Vakantiebank bij me op."

Wie lange tijd niet weggeweest is en de komende jaren geen vakantie kan betalen, kan aanspraak maken op een weekend of midweek via de Vakantiebank. In totaal 35 campings en vakantieparken in Nederland, één in Duitsland en één in Spanje stellen enkele tenten of huisjes gratis ter beschikking aan de gasten. De kosten worden gedekt door sponsoren.

De Vakantiebank bestaat nu drie jaar. Het aantal aanmeldingen groeit explosief. In 2011 waren er nog 2500 aanmeldingen, in 2012 was dit al opgelopen tot 4000 en dit jaar 6000. Die duizenden mensen kunnen lang niet allemaal een weekje weg: dit jaar zijn 400 vakanties weggegeven. Wie met vakantie wil, moet drie voorkeursbestemmingen opgeven. Een selectiecommissie pikt de gezinnen eruit die het hardst een uitje kunnen gebruiken.

Kremer is niet verbaasd door de grote hoeveelheid aanmeldingen. Hij ziet de armoede groeien, zich verspreiden over alle lagen van de bevolking. "Het eerste jaar hadden we veel alleenstaande moeders. Nu steeds meer gezinnen. Sommigen zijn al jaren werkloos of in de WAO." Maar de ondernemer ziet ook steeds meer 'gewone' gezinnen: mensen die hun huis niet kunnen verkopen en met een restschuld zitten, of mensen die simpelweg niet meer aan de slag komen.

Door slim in te kopen via Marktplaats, tweedehands meubels zelf op te knappen, en die na gebruik weer op internet door te verkopen, verdienen de Van Diepens wat 'centjes voor extraatjes', zoals cadeaus voor de kinderen. "Maar een echte vakantie, dat kunnen we niet betalen. Onze laatste vakantie is al dertien jaar geleden, in Tsjechië. Toen waren de kinderen nog niet geboren." Brenda, lachend: "We wonen zelf op een vakantiepark, dus we hoeven eigenlijk ook nooit weg."

"Maar nu we even een time-out hebben, merk je pas echt wat vakantie met je doet", zegt Marcel. "En met de kinderen." Het lijkt erop dat Justin licht autistisch is, binnenkort moet onderzoek daarover uitsluitsel geven. Dylan is het tegenovergestelde: een ADHD'er. Altijd druk, praatgraag en gauw afgeleid. Vader Van Diepen: "Die twee kunnen eigenlijk niet mét en niet zónder elkaar." De tegenpolen kunnen ontzettend botsen, maar ze vullen elkaar ook aan. Dylan komt op voor zijn broer die zich moeilijker kan uiten en Justin kan zijn broertje tot rust manen.

Stressvol leven
"Hier gaan ze fantastisch met elkaar om. Ze trekken elke dag samen op en zeggen 's avonds dat het geweldig is geweest." En als de kinderen in het zwembad of het attractiepark zijn, hoeven de ouders ook even niet op ze te letten, wat ze thuis wel continu moeten. "Hier kunnen we ook even aan onszelf denken. Een wandelingetje maken. Eindelijk weer het gevoel dat je relaxed bent." En 's avonds met de kinderen naar een voorstelling. Eergisteren gingen ze naar een goochelshow met Hans Kazan. "Dan zie je die koppies met wijd open mond kijken. Als je dat ziet, weet je waar je het voor doet."

Volgens pedagoge Hilde Kalthoff is vakantie zeker voor kinderen belangrijk. "Voor jonge kinderen is het heel vervelend als anderen wel gaan en zij thuis blijven. Dan hebben ze niemand om mee te spelen en kunnen ze niet meepraten als hun vriendjes en vriendinnetjes weer terugkomen."

Daar komt bij dat het leven van arme kinderen vaak erg stressvol is. "Hun ouders hebben veel aan hun hoofd en ze wonen vaak in buurten waar veel aan de hand is."

Maar jonge kinderen zijn ook veerkrachtig, zegt de pedagoge. "Vakantie helpt ze de blik verruimen, zodat ze verder kunnen. En ze gaan tijdens de vakantie op een meer ontspannen manier met hun ouders om, de gesprekken gaan over andere dingen dan normaal."

Tweedeling
Kinderen uit gezinnen die het moeilijk hebben zijn dus misschien wel harder aan vakantie toe dan hun leeftijdsgenootjes met rijkere ouders. Toch ziet onderzoeksbureau NBTC-NIPO een 'groeiende tweedeling' op de vakantiemarkt. De hogere klassen gaan meer, de lagere klassen minder weg. Woordvoerster Thérèse Ariaans: "Hogere klassen hechten ook meer waarde aan één of meerdere vakanties per jaar. Lagere klassen hebben simpelweg geen geld meer om op vakantie te gaan." Die profiteren daarmee ook niet van alle goedkope reizen en onderkomens die worden aangeboden.

NBTC-NIPO verwacht voor dit jaar een verdere krimp van het aantal vakanties, zeker voor armlastigen. Voor de Vakantiebank is het onmogelijk dat allemaal op te vangen. Kremer: "Veel ondernemers zetten zich voor ons in. Maar voor hen is het ook crisis, en moeilijk dit soort projecten te ondersteunen."

Vakanties waren ter verheffing, en niet om te zuipen
Vakanties speciaal voor mensen met een smalle beurs zijn geen nieuwe uitvinding. Veel ouderen herinneren zich nog de kinderkampen waar zij 's zomers heen gingen, omdat hun ouders geen geld voor vakantie hadden.

Wijb Schermerhorn (84) uit het Overijsselse Wannerperveen ging vanaf de jaren zeventig met zijn vrouw en dochters naar Natuurvriendenhuizen. Onderkomens in de natuur, binnen en buiten Nederland, opgezet door het Nivon, een culturele vereniging van de arbeidersbeweging. In principe kon iedereen daar terecht; vanaf de jaren '50 werden ook gratis vakanties aangeboden. Daarmee werden deze Natuurvriendenhuizen ook een vakantiebestemming voor mensen die het minder breed hadden.

"In het begin sliepen de mannen links en de vrouwen en kinderen rechts. En in het midden was de keuken. Daar kon iedereen zijn eigen potje koken. Dat maakte het ook een sociaal gebeuren." Echte armoede heeft Schermerhorn niet opgemerkt. "Maar ik kan me voorstellen dat mensen, zeker toen, geen enkele behoefte hadden dat te vertellen."

"Wel was er één keer in België een moeder met twee volwassen zoons. Die zaten de hele dag bier te zuipen. Dat was natuurlijk niet de bedoeling."

In Natuurvriendenhuizen mocht aanvankelijk helemaal niet gedronken worden. De socialistische vakantieaccommodaties waren zo eenvoudig mogelijk en de vakanties waren niet helemaal voor de lol: van het vakantievierende volk werd wel een beetje verwacht dat het zich zou verheffen, in de bossen en op de heides.

"Nivon heeft een uitgesproken linkse achtergrond. Er werd aan de deur niet gevraagd op welke partij je stemde, maar ik denk dat VVD'ers zich er nog steeds niet thuis zullen voelen."

Er is veel veranderd, zegt Schermerhorn, die zich samen met zijn vrouw ook inzette als vrijwilliger. "Het is allemaal moderner geworden. In de jaren zeventig was het heel simpel. Nu is alles ruimer, zijn er geen stapelbedden meer en sommige kamers zijn zelfs toegerust met douche en wc." Voor Schermerhorn hoeft al die luxe niet. "Ik ben van de oude stempel. Een televisie vind ik niet nodig. Dat toelaten van alcohol had voor mij ook niet gehoeven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden