Reportage

Eindelijk nam ik hem, de nachttrein naar Lissabon

Oude straatjes in Alfama. Beeld Getty

Onze Spanje- correspondent wilde het altijd al eens: de nachttrein naar Lissabon nemen, net als in het gelijknamige boek. Die hogesnelheidstrein tussen Madrid en Lissabon mag nog wel even wachten.

Nachttrein vanuit Madrid

Voor mij als Spanje-correspondent duurt vliegen naar Lissabon vanaf Madrid nog geen uur. En zelfs een vlucht vanuit Nederland is stukken sneller dan de nachtelijke boemeltrein die naar de Portugese hoofdstad koerst. Even voor 22 uur wacht dit gevaarte op het noordelijk station Chamartín op reizigers die ’s nachts in alle rust het diepe binnenland van de twee Iberische landen willen doorkruisen. Terwijl Spanje grotendeels ontsloten is door een hogesnelheidstrein geeft de nachttrein naar Lissabon de reiziger in ruil voor een wat spartaanse reiservaring een diep Europees oergevoel uit vervlogen tijden mee.

Bont gezelschap

Romanschrijver Pascal Mercier liet zich met de titel van zijn bestseller ‘Nachttrein naar Lissabon’ (2004) inspireren door de tot de verbeelding sprekende tocht. Het treintraject Madrid-Lissabon is dan wel duidelijk minder episch dan zeg een Oriënt-Express, maar de tocht echoot de onzekere queeste die romanpersonage Raimund Gregorius aanvangt als hij halsoverkop het hazepad kiest, gefascineerd door het levensverhaal van de Portugese arts en denker Amadeu de Prado.

In de echte nachttrein is een bont gezelschap te vinden van handelsreizigers, passagiers met vliegangst en andere avontuurlijke types die de efficiëntie van het vliegtuig negeren: mijn Duitse hutgenoot heeft Merciers boek ook gelezen. Net als Gregorius besloot hij zijn leven op de schop te gooien en met vrouw en kinderen naar Portugal te verhuizen, vertrouwt hij mij toe voordat hij onder zijn legergroene dekentje in slaap dommelt. Het uitklapbedje waar hij op ligt, is overigens het enige comfort in de nachttrein die naar verwachting nog maar een paar jaar zal rijden.

Wakker worden in Lissabon

Nadat de trein langzaam op stoom is gekomen, volgt een lange hobbelige rit door het Spaanse binnenland: langs kasteelstad Ávila via universiteitsoord Salamanca wordt uiteindelijk het afgelegen Extremadura doorkrast waarna de trein de Portugese grens oversteekt. Maar liefst zestien keer stopt de nachttrein op verlate stationnetjes, waarna het vroeg wakker worden is in Lissabon, waar de ochtendmist nog boven de Taag hangt. Even na zevenen kan al worden uitgestapt bij het grote station Oriente. Maar eindhalte Santa Apolonia ligt dichter bij centrumwijk Baixa Pombalina. Romanpersonage Gregorius koopt daar bij aankomst in een van de vele boetieks eerst nog even een pak; was hij in alle haast vergeten. Maar rond 8 uur is Lissabon nog steeds niet wakker. In Café Suiza aan het Praça da Figueira kun je de stad zien ontwaken terwijl zwalkende nachtbrakers naar binnen strompelen voor een ontbijtje.

De route Beeld Trouw

Voormalige getto’s

Lopend vanaf het plein is het niet ver om de opgeknapte voormalige getto’s Intendente en Mouraria te bereiken, waar tegenwoordig veel vakantieappartementen te huur zijn. De wijken kruipen omhoog tegen de heuvel vanwaar het São Jorge-kasteel boven de stad uittorent. Wie verder omhoogloopt - of een van de vele tuktuks pakt - richting de Taag komt al snel in Alfama. De bekendste voormalige ‘Moorse wijk’ werd nauwelijks aangetast door de grote aardbeving van 1755 en biedt mooie vergezichten op de Taag. Rond het kasteel wemelt het ’s avonds van de fadoconcerten en turen stelletjes uit over nachtelijk Lissabon.

Hoewel het goed toeven is in Alfama met zijn vele kronkelsteegjes kun je hier in het hoogseizoen over de hoofden lopen. Net als in andere Europese steden is het toerisme in Lissabon enorm gegroeid, met burgerprotest tot gevolg. Via lisbonsustainabletourism.com kun je een stadstoer maken, waarvan de opbrengst wordt geïnvesteerd in projecten voor stadsbewoners.

Eten

In Lissabon is meer te halen dan enkel de befaamde gegrilde sardines - de vis komt overigens enkel in het sardineseizoen in juli en augustus echt uit de omgeving, daarbuiten is het meestal diepvries van elders. Vooral in Intendente en Mouraria, waar van oudsher veel migranten wonen, kan ook prima Indiaas worden gegeten. En in deze wijken is ook goed voedsel uit de voormalige Portugese kolonie Mozambique te krijgen. Zoals in de Cantinho do Aziz in Mouraria. In Josephine Bistro & Bar vlak bij metrohalte Intendente vind je een mix uit de verschillende werelddelen. En wie echt avontuurlijk is ingesteld, kan op zoek naar een van de clandestiene Chinese restaurants die om de zoveel tijd van locatie wisselen. Reserveren of Google Maps heeft geen zin, dus het wordt zoeken naar de huisrestaurants die meestal te herkennen zijn aan een Chinees teken of een subtiele lampion voor de deur.

Prado en Pessoa

Wie een poging wil wagen om de speurtocht van Gregorius naar Amadeu de Prado te volgen, kan in zijn voetsporen treden door per boot de Taag over te steken. Of flaneren over de breed opgezette Avenida da Liberdade waar grote modemerken kantoor houden en je de drukke binnenstad een beetje ontloopt. Via de Rua dos Douradores kun je verder lopen naar de Rua Luz Soriano waar Gregorius een tijd verblijft. En een bezoek brengen aan boekhandel Rossio en het antiquariaat in de Rua Garrett waar Gregorius zijn zoektocht voortzet.

Ondanks het succes van ‘Nachttrein naar Lissabon’ is de stad toch vooral de thuishaven van de nationale literaire trots Fernando Pessoa (1888-1935). De schrijver die faam maakte met zijn melancholische literatuur is overal. De T-shirts, tegels en mokken met de beeltenis van Pessoa, met karakteristiek rond brilletje en hoge hoed, zijn niet te missen. Maar leuker dan een Pessoa-mok is een literaire stadswandeling langs de thema’s en het leven van de schrijver.

Treinreservering

De nachttrein naar Lissabon vertrekt door de week dagelijks vanuit Madrid. De gemiddelde prijs ligt rond de € 60 voor een enkeltje. Al zijn er soms ook aanbiedingen van ca. € 35. Naast de gedeelde slaapcabine zijn er ook luxere privécabines te boeken die al snel bijna drie keer zo duur zijn. Of je kunt juist kiezen voor de goedkoopste optie van enkel een zitplaats voor de tien uur durende treintocht.

Trouwens, in 2020/21 moet de hogesnelheidstrein tussen Madrid en Lissabon gaan rijden.

Nachttrein naar Lissabon: boek en film

De roman ‘Nachttrein naar Lissabon’ uit 2004 van Pascal Mercier werd in 2013 verfilmd, en gaat over een Zwitserse leraar die opschrikt door het besef dat de tijd hem door de vingers glipt. Geboeid door de overpeinzingen van een Portugese arts reist hij af naar Lissabon om meer over hem (en zichzelf) te weten te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden