Eindelijk laat Obama zien dat hij wil knokken

Voor de Amerikaanse president Barack Obama betekent de goedkeuring van de zorghervorming een grote overwinning. De verwachting is dat de Amerikanen snel gesteld zijn op het nieuwe systeem. Zo ging het ook met de oudedagsvoorziening en Medicare.

Eindelijk kreeg Barack Obama gisteren de grote hoofdprijs waar hij al ruim een jaar op aasde. Hij gaat de geschiedenisboeken in als de president die een weliswaar niet radicale, maar wel ingrijpende hervorming van het zorgstelsel doorvoerde. Waar presidenten vóór hem – zoals Richard Nixon en Bill Clinton op stuk liepen – kreeg hij voor elkaar. Obama is de eerste president sinds Lyndon B. Johnson in 1965 die een ingrijpende sociale wet door het Congres loodst.

Maar volgens sommige critici verklaart Obama’s zucht om geschiedenis te schrijven juist waarom die hervorming zo lang duurde en in de Verenigde Staten zo controversieel is. Toen Obama aantrad, zaten de VS midden in een diepe economische crisis. Daar had Obama zijn aandacht helemaal op moeten richten. Door de zorg en zijn eigen politieke nagedachtenis voorop te stellen, heeft Obama zichzelf, zijn partij en zijn land grote schade berokkend, redeneren die critici.

Het is duidelijk dat Obama in het hele jaar dat hij heeft besteed aan de zorghervorming veel politiek leergeld heeft moeten betalen. Een jaar geleden genoot hij nog brede steun onder de bevolking. Volgens de peilingen van vorige week zijn er nu meer Amerikanen die negatief over hem oordelen dan positief. Van het idee dat Obama de partijtegenstellingen in Washington kan overbruggen, is niets meer over.

Bovendien heeft Obama’s imago onderweg heel wat deuken opgelopen. Hij beloofde tijdens de campagne de lobbyisten en de ’gevestigde belangen’ in de hoofdstad keihard aan te pakken. Vooral de farmaceutische industrie nam hij toen op de korrel. Ook beloofde hij de politieke besluitvorming rond de zorg in alle openheid te zullen voeren. Heel Amerika zou de politieke worstenmakerij op tv kunnen volgen.

Maar Obama zat nauwelijks in het Witte Huis of zijn adviseurs schoven aan tafel met de lobbyisten van de farmaceutische industrie, en sloten ze een stiekem pact. Obama beloofde niet aan de cruciale belangen van big pharma te komen, in ruil voor politieke steun van de industrie voor zijn zorghervorming. De besluitvorming vond zoals altijd plaats in achterkamers, waarbij tv-camera’s niet welkom waren. Die aanpak kostte Obama veel steun, zeker onder zijn vroegere aanhang bij politiek links.

Kwalijker nog voor zijn imago was dat Obama zich het afgelopen jaar nooit ten volle in het zorgdebat leek te storten. De president vertelde wel vaak dat de zorghervorming zijn hart had, maar echt te merken was dat zelden. Hij leek altijd zijn kruit droog te houden en reageerde traag of afstandelijk op aanvallen. Het beeld groeide dat hij slap was, te bang om door te zetten en dat hij zijn Democratische partij niet onder controle had. Zelfs zijn eigen achterban begon aan hem te twijfelen.

Voor Obama stond er dus de afgelopen weken veel op het spel. Het was niet de vraag of hij Republikeinse steun in het Huis van Afgevaardigden kreeg. Het was duidelijk dat de oppositie als blok tegen zou stemmen. De grote vraag was of Obama genoeg steun in zijn eigen partij kreeg, die op zich een ruime meerderheid in het Huis heeft.

Als zijn eigen Democraten zijn topprioriteit afschoten, dan zou Obama politiek vleugellam raken. Hoe kon hij het land leiden, als hij op cruciale momenten niet eens zijn eigen partij in de hand had? In commentaren werd hij al voorzichtig in verband gebracht met president Gerald F. Ford. Die verloor zijn politiek kapitaal toen hij zijn voorganger Richard Nixon vrijwaarde van strafvervolging voor het Watergate-schandaal. Er werd geroepen dat Obama bij verlies herverkiezing kon vergeten.

Al die bespiegelingen zijn vergeten. Obama heeft dankzij die grote zege, in elk geval weer even, politiek vleugels gekregen. Ook omdat hij de afgelopen weken eindelijk, eindelijk de passie toonde waar de Amerikanen ooit voor vielen en liet hij zien dat hij wil knokken voor zijn prioriteiten. Dat zal tot nieuw enthousiasme onder zijn aanhang leiden.

Het Witte Huis zegt er zeker van te zijn dat Obama ook op de lange termijn voordeel haalt uit de hervorming. Dat volgens peilingen een meerderheid van de bevolking tegen was, zegt volgens adviseurs weinig. Er was ook verzet in 1935 toen president Roosevelt de oudedagsvoorziening goedkeurde. Ook het ziekenfonds voor senioren, Medicare, was in 1965 – toen president Johnson het voorstelde – niet onomstreden.

Beide voorzieningen gelden intussen als algemene verworvenheden, waar geen Amerikaan van af wil. Ook niet de Amerikanen die fel protesteren tegen de ’socialistische zorg’ en de groei van de overheid. Zo zal het ook met de zorghervorming gaan. Zodra de Amerikanen de voordelen aan den lijve ondervinden, willen ze daar niet meer vanaf. De Republikeinen mogen roepen dat ze de hervorming terugdraaien zodra zij aan de macht komen, maar zullen dat nooit doen, voorspelt het Witte Huis. Als de economie de komende tijd aantrekt, ligt Obama volgens zijn staf mooi op koers voor herverkiezing.

Maar niet iedereen gelooft dat de zorghervorming net zo populair wordt als Medicare en de AOW. Eén verschil is dat die twee voorzieningen aangenomen werden met flinke Republikeinse steun. Het zorgplan heeft de Verenigde Staten als nooit tevoren verdeeld.

Verschil is ook dat de effecten van Medicare en AOW voor de hele VS duidelijk en hetzelfde waren. Dat is met de zorg niet het geval. De gevolgen daarvan worden geleidelijk duidelijk en verschillen per bevolkingsgroep. Zo lijken senioren in te moeten leveren. Dat garandeert dat de strijd om de zorgwet en zijn imago nog jaren doorgaat, aldus critici.

De Democratische afgevaardigden in het Huis die gisteren vóór de zorghervorming stemden, hebben niet – zoals hun president – tot 2012. Zij staan al komende november tegenover de kiezer. Een aantal van hen kan zijn zetel verliezen dankzij die ene ja-stem. Kiezers in tussentijdse races vorig jaar en begin dit jaar lieten blijken niet echt gediend te zijn van de plannen en het niet te waarderen dat zorg en niet werkgelegenheid de topprioriteit van Obama en zijn partij was.

Zal dat tot een politieke slachting onder Democraten leiden, zoals in 1994, toen Clintons zorgplannen niet van de grond kwamen? De partij houdt in elk geval rekening met beperkte verliezen, maar roept dat haar meerderheid in het Huis veilig is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden