Opinie

Eindelijk, iemand die de noodklok luidt

Examens. Beeld anp

Het examen Nederlands is al jaren onder de maat, en iedereen wist dat, schrijft Renske Valk.

Er zouden meer mensen moeten zijn als Marc van Oostendorp, de Leidse hoogleraar die deze week met een petitie de kwaliteit van het examen Nederlands grondig ter discussie stelde. Namens alle hoogleraren Nederlands bepleit hij dat het huidige examen niet bijdraagt aan de kennis en taalvaardigheid van de leerlingen. "Het soort vragen dat gesteld wordt, is niet afgestemd op wat er geleerd moet worden", aldus de hoogleraar. Klaas Heemskerk, voorzitter van de beroepsvereniging Levende Talen, beaamt dat in een reactie: "Op het examen wordt een trucje getoetst en geen lees- en argumentatievaardigheid".

Hun gelijk steekt schril af tegen de campagne van de beleidsmakers om de onderwijskwaliteit te verhogen. Daarvoor is 'de onderzoekende docent' nodig. Mensen voor de klas die voortdurend gericht zijn op opbrengsten, met een onderzoekende blik in de klas rondkijken, en hun eigen handelen voortdurend onder de loep nemen. Wat gebeurt er in mijn klas? Leren mijn leerlingen het juiste en op de goede manier? Was mijn uitleg goed, was mijn toets wel betrouwbaar, weet ik zelf wel genoeg? Er worden masteropleidingen ontworpen en trainingstrajecten opgetuigd om deze onderzoekende houding tussen de oren van de docent te krijgen.

Het is meer dan triest om dan te lezen dat het consortium hoogleraren constateert dat het examen alleen te maken is 'door alle kritische vaardigheden uit te schakelen'. Hoe kun je van docenten vragen om een kritische en wendbare houding te ontwikkelen en ze tegelijkertijd opzadelen met een in gietijzer gegoten eindproef die gezien mag worden als een minachting van de inhoud die het vak Nederlands zou moeten hebben? Hoe kun je nu de exameneis strenger maken als het examen geen vertegenwoordiging is van het soort kennis en vaardigheden Nederlands dat je wilt waarborgen?

'Minister is niet verantwoordelijk voor examen'
Een andere ontwikkeling binnen scholen is de manier waarop men verantwoording aflegt. Het wordt steeds belangrijker om niet alleen verticaal maar ook horizontaal verantwoording af te leggen. In hun bestuursverslagen richten scholen zich dan ook in toenemende mate tot hun 'stakeholders', de mensen en organisaties die er belang bij hebben dat scholen goede organisaties zijn die goed opleiden: ouders, vervolgopleiders, etc. Scholen vinden het soms een beangstigende gedachte maar van het onderwijs is de gehele samenleving 'stakeholder'.

Klaas Heemskerk houdt het College voor Examens (CvE) en het Cito uit de wind met het argument dat zij slechts uitvoeren wat het ministerie wil. Het CvE beaamt dit: "De inhoud van het examenprogramma is de verantwoordelijkheid van de minister. Onze opdracht is leesvaardigheid te toetsen, dat doen we."

Lariekoek. Op de eerste plaats horen beide instituten dezelfde onderzoekende en zelfkritische houding aan te nemen die wij nu van docenten vragen. Kritiek uit de samenleving is daarbij even relevant als psychometrische evidentie. Op de tweede plaats is het onzin om de minister verantwoordelijk te maken voor de vorm en inhoud van het examen. Dat is een formaliteit. Je kunt ergens alleen verantwoordelijk voor zijn als je er ook verstand van hebt en de minister heeft niet meer verstand van examineren en Nederlands leren dan u en ik. Haar kennis op dit terrein is gedelegeerd, namelijk aan het CvE, aan het Cito en aan nog wat flankerende organisaties.

Dus CvE, Cito, doe je werk zoals het moet, neem verantwoordelijkheid voor onze onderwijskwaliteit, luister goed naar kritische docenten die aan de poort rammelen en voer een goed gesprek met de minister. Ze zal best gevoelig zijn voor zoveel deskundigheid.

 
Het consortium hoogleraren constateert dat het examen alleen te maken is 'door alle kritische vaardigheden uit te schakelen'.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden