Eindelijk genoegdoening De 'stille intocht' van de Indische Nederlanders

“Een stuk genoegdoening waar Indische Nederlanders lang op hebben moeten wachten.” Zo omschrijft Liane van der Linden het uitzenden van haar met Joop de Jong gemaakte documentaire 'Stille intocht' (zondag 13.30 uur, Ned. 2).

Daarin wordt het verhaal verteld van de 300 000 Indische Nederlanders die in 1946-1964 naar ons land kwamen. Het is, vindt Van der Linden, een ondergesneeuwde episode. “De Indische Nederlanders hebben hun verhaal nooit kwijt gekund omdat Nederland er geen belangstelling voor had. Voor een deel was dat verklaarbaar. Nederland had in die naoorlogse jaren zelf genoeg problemen. De herinneringen aan de gebeurtenissen na de oorlog in het toenmalige Nederlands Indie wilde men hier bovendien het liefst zo snel mogelijk vergeten.”

Dat neemt niet weg dat het om problemen ging, die een paar honderdduizend Nederlandse burgers aangingen. Zij kwamen niet zo maar naar Nederland. Hun vertrek was meestal noodgedwongen. Het was vooral voor degenen die na december 1957 kwamen, in zekere zin een vlucht uit lijfsbehoud.

Hun komst hier werd zo goed mogelijk voorbereid. De regering trof tal van regelingen. De repatrianten werden in afwachting van verdere doorstroming opgevangen in contractpensions, verspreid over het land. Integreren en assimileren was het parool.

Voorjaar 1958 werd het voormalige legerkamp Budel als tijdelijk opvangcentrum ingericht. Als laatsten kwamen in het begin van de jaren zestig de 'spijtoptanten', Indische Nederlanders die na de overdracht van de soevereiniteit eerst voor de Indonesische nationaliteit hadden gekozen, maar die stap later betreurden en de mogelijkheid de klok terug te draaien graag aangrepen.

Voor de repatrianten was Nederland een cultuurschok. In de meeste gevallen kenden ze ons land alleen uit verhalen en boeken. In de documentaire vertellen diverse Indische Nederlanders en mensen die hen begeleidden, hun verhaal. Bij dat alles oude filmbeelden, na lang speuren opgedoken uit diverse archieven.

Ingeblikt

Liane van der Linden: “We vonden opnamen die na het vertonen, 30 jaar of langer geleden, het filmblik niet meer waren uit geweest.” Foto's waren ook moeilijk te vinden. Het Rode Kruis had wat in het archief en een echte vondst waren opnamen in de prive-collectie van fotograaf Aart Klein.

Daarvan is dankbaar gebruikgemaakt in het deze week bij de SDU uitgeverij in Den Haag verschenen boek 'Het onbekende vaderland' (f 29,90), waarin Wim Willems en Leo Lucassen hetzelfde onderwerp als in de documentaire uitspitten.

Tussen alle betrokkenen is nauw overleg geweest. In het boek komen ook personen uit de documentaire aan het woord. Al deze activiteiten vloeien voort uit een initiatief, twee jaar geleden tijdens een in Leiden gehouden studiedag voor Indische Nederlanders. Uitgangpunt was het constateren dat er nauwelijks onderzoek was gedaan naar de ervaringen van de Indische Nederlanders, de manier waarop zij werden opgevangen en hoe zij in de Nederlandse samenleving integreerden.

Over het algemeen kan worden gezegd dat het niet heeft ontbroken aan goede wil om het de Indische landgenoten naar het zin te maken. Maar de mogelijkheden waren beperkt. Achteraf beseffen veel hulpverleners dat ze te betuttelend zijn opgetreden.

Lilian Ducelle, een van de geinterviewden, concludeert dat als minister Klompe, de eerst aangewezen minister die de opvang moest regelen, enige kennis had bezeten van Indische leef- en bestaansgewoonten, ze niet zo had hoeven aan te dringen op assimileren.

“We konden brood snijden en aardappels schillen. We wisten wat bloemkool, andijvie, spruitjes, appels, peren en druiven waren. We hadden kousen aan en liepen op schoenen, spraken en verstonden Nederlands. We waren gewoon mensen met een Indische achtergrond. Niet onderkend werd het totale gebrek aan interesse voor wat die repatrianten nu eigenlijk waren, behalve ongewenste en onverwachte gasten uit een onbekend, onbeschaafd gebied vol tijgers, slangen en zwartjes!”

Over de hele linie moet worden gezegd dat de meeste repatrianten zich snel schikten in de nieuwe omstandigheden. Daarbij was het opgenomen worden in het arbeidsproces van enorm belang. In de meeste gevallen (95 procent) is dat goed verlopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden