Eindelijk, eindelijk vindt Sir Alex het dan genoeg

In tijd gemeten is Sir Alex Ferguson, die na dit seizoen stopt als trainer/manager van Manchester United, niet eens recordhouder. Hij heeft zijn club, sinds november 1986, 26 en een half jaar gediend. De Fransman Guy Roux was 44 jaar hoofdtrainer van de provincieclub Auxerre. Eerbiedwaardig natuurlijk ook, maar in de rust van het Franse platteland onvergelijkbaar met het levenswerk van Ferguson, die in de cyclus van de tijd verschillende nieuwe teams opbouwde en de meeste ervan in de volle schijnwerpers van het geëxplodeerde topvoetbal naar triomfen stuwde.

Letterlijk, met sinds eind vorig jaar een standbeeld voor het stadion, en al langer figuurlijk, is hij een monument, met de mythische trekjes die daarbij horen. Zijn palmares is majestueus, met 38 prijzen met Manchester United en daarvoor al drie Schotse titels en een Europa Cup (II)-zege met Aberdeen. Toch is Ferguson altijd zo'n trainer gebleven van wie je je kon afvragen wat voor speciaals hij tegen spelers zou kunnen zeggen - welk dieper inzicht hij hun kon bieden.

In Engeland horen we trainers over het spel nu eenmaal nooit iets opzienbarends zeggen. Ze rijgen na de voetbalsamenvattingen de clichés aaneen. Daar kwam in het geval van Ferguson nog bij dat vaak veel van wat hij zei verloren ging door zijn moeilijk te volgen Schotse tongval. Bovendien stond hij de BBC lang niet te woord, ontstemd over een documentaire over omstreden praktijken van zijn zoon als spelersmakelaar. Dat zijn assistenten dan in naam van Sir Alex maar wat brabbelden, wat ze nu beurtelings nog wel doen, droeg bij aan het mysterieuze beeld van de langdurig verscholen manager.

Van invloed daarbij was ook de typisch Britse taakverdeling op de werkvloer, waar Ferguson zich als observator verliet op zijn veldtrainers, onder wie de laatste jaren de Nederlandse techniektrainer René Meulensteen. Hij had daar al relatief vroeg voor gekozen, na zijn eerste jaren in Manchester, waarin het nog niet had willen vlotten. Ferguson concludeerde dat hij daarin te veel zelf had willen doen. Hij nam Manchester United, dat in 1967 voor het laatst kampioen was geworden, op de schop en toen resultaten aanvankelijk uitbleven, zwol de kritiek aan - ongeveer zoals het enkele jaren later in de beginperiode van nieuwlichter Louis van Gaal bij het later florerende Ajax zou gaan.

Veel eerder dan de erom bekend staande Franse Arsenal-coach Arsène Wenger doorbrak Ferguson de drankcultuur in het Engelse topvoetbal, maar pas in het begin van de jaren negentig vond hij als delegerend manager in Manchester zijn draai. In 1993 werd de eerste van dertien landstitels gewonnen. De artistieke Fransman Eric Cantona was de eerste speler die Ferguson voor de extra kwaliteit naar Old Trafford haalde. Later liet hij zijn kennersoog vallen op de jonge Cristiano Ronaldo en Wayne Rooney. Daarnaast leverde zijn aanvankelijke aandacht voor de jeugdopleiding hem een keur aan eigen talenten: David Beckham, Ryan Giggs, Paul Scholes, Nicky Butt en de gebroeders Gary en Phil Neville. Zij vormden de kern van het team waarmee Ferguson voor het eerst de Champions League won, in 1999 - het jaar waarin hij, kampioen en bekerwinnaar ook, in de adelstand werd verheven.

Hoe hij al die spelers in al die jaren heeft kunnen binden, zullen we nooit precies weten - en dat is misschien maar mooier ook. Volgens de overlevering is hij met de ouders van bovengenoemde eigen jongens gaan eten om ze in te palmen. Edwin van der Sar, doelman in Manchester van 2005 tot 2011, eerde na de aankondiging van Fergusons afscheid een 'bijzonder warme man'. Oud-verdediger Steve Bruce schetste dat hij een grenzeloze winnaarsmentaliteit koppelde aan nederigheid, waarmee hij de terreinknechten even goed behandelde als zijn steraanvaller. Oud-middenvelder Paul Ince vertelde van zijn eerste dag in Manchester, waarop hij aanvankelijk niet door de medische keuring kwam. Hij zal nooit vergeten hoe Ferguson hem 'als een zoon' opbeurde en behandelde.

Maar dat hij niet altijd een Sir was, weten we maar al te goed. Alom bekend is dat hij óók tegen spelers kon tieren - de hair dryer-methode: met de kracht van een föhn werden de woorden in of net over het gezicht geblazen. Als er iets dwarszat (maakt allang niet meer uit wat), werden topspelers de deur uitgewerkt: de Ier Roy Keane, de Nederlanders Jaap Stam en Ruud van Nistelrooij. Maar kwaad zullen ook zij niet van hem spreken, in het besef dat voetbalploegen in de loop van een kwarteeuw niet anders dan goed- én kwaadschiks kunnen worden ververst. In 2008 won Ferguson zijn tweede Champions League met (weer) een vernieuwd team en het moet hem deugd doen dat hij dit seizoen, na de nieuwste verversingen, het (nog) grotere geld van rivaal Manchester City met zijn laatste landstitel heeft kunnen aftroeven.

In 2001 had Ferguson zijn vertrek al eens aangekondigd, maar hij was er snel op teruggekomen. Te bang bij nader inzien voor het lot van zijn vader, die was overleden kort nadat hij na een leven lang hard werken in de scheepsbouw van Glasgow met pensioen was gegaan. Sir Alex Ferguson, 71 jaar, blijft actief als directeur en ambassadeur van Manchester United.

Oud-speler Ruud van Nistelrooij:

'2001-2006, 219 wedstrijden, 150 goals onder de succesvolste trainer in de historie van het voetbal. Het was een uniek privilege.'

Oud-speler Michael Owen:

'Ik kan het nog steeds niet helemaal bevatten. Manchester United zonder Sir Alex voelt niet juist. Wat een man en geweldig dat hij zijn eigen einde heeft kunnen bepalen.'

Sepp Blatter, Fifa-voorzitter:

'Zijn prestaties maken hem tot een van de groten. Het was een eer om hem in 2011 een prijs te hebben mogen geven. Zal zijn langdurige periode aan de top ooit herhaald worden?'

Michel Platini, Uefa-voorzitter:

'Alex Ferguson heeft heel veel voor het voetbal betekend. Niet alleen in Schotland en Engeland, maar in heel Europa.'

Oud-doelman Peter Schmeichel:

'Teleurgesteld, geshockeerd, verdrietig. Had nooit gedacht dat DIE dag vandaag zou zijn.'

Sir Geoff Hurst (maakte hattrick in finale WK 1966):

'Ik wens Sir Alex Ferguson een welverdiend pensioen, hoewel ik denk dat hij altijd druk zal blijven. Grote schoenen om in te staan bij Man United.'

Oud-speler Cristiano Ronaldo (nu Real Madrid):

'Bedankt voor alles, boss.'

De Schot David Moyes is volgend seizoen de opvolger van trainer Alex Ferguson bij Manchester United. De 50-jarige Moyes, sinds 2002 coach van Everton, heeft overeenstemming bereikt over een 6-jarig contract.

Na 27 jaar houdt de 'bijzonder warme man' ermee op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden