Eindelijk doen filosofen waartoe ze op aarde zijn

Maak van filosoof geen commentator, riep een kop ons toe in de zaterdagkrant. Jeroen Bouterse, promovendus in de wijsbegeerte, maakt zich zorgen over de alomtegenwoordigheid van filosofen in de media. Fenomenen als het Filosofisch Kwintet, het Filosofisch Elftal, de Denker des Vaderlands - hij moet er niets van hebben. Waarom, vraagt hij zich af, laten filosofen zich lenen voor het becommentariëren van allerhande actuele, maatschappelijke kwesties?

Dat kunnen ze volgens Bouterse beter overlaten aan 'experts', aan lieden die werkelijk weet hebben van het betreffende vakgebied. Nu gedragen filosofen zich alsof ze overal verstand van hebben. En dat terwijl zij op hun sympathiekst zijn "als ze hun onvermogen belijden om deze wereld te kunnen bevatten, en iets van dat onvermogen overbrengen op andere mensen". Zoals het nu gaat, vindt Bouterse, zitten we in 'een perverse situatie', waaruit we de filosofen 'snel' moeten bevrijden.

De klachten zijn niet nieuw. Soortgelijke geluiden klonken vanaf het moment dat de zogeheten 'publieksfilosofie' aan haar opmars begon. Filosofen, schreef vertaler Hans Driessen acht jaar geleden in de Volkskrant, maken zich druk om de 'actualiteit' en 'detailkwesties', terwijl ze hun aandacht zouden moeten wijden aan de Grote Verhalen. Aldus verlaagt de koningin der wetenschappen zich tot 'de hoer van het maatschappelijk debat'. Want popularisering, wist hij, leidt tot 'vervlakking'.

Destijds vond ik dit al malle bezwaren. En dat vind ik nog steeds. Zijn filosofen eindelijk afgedaald uit hun studeerkamer, hebben ze zich eindelijk losgerukt van hun vakbladen en voetnoten, is het wéér niet goed. Ik zou zeggen: ze doen waartoe ze op aarde te zijn. Ze delen hun kennis en inzichten met het gemene volk. Uiteraard doet de een dat beter en overtuigender dan de ander. Zwammers zitten per slot overal. Maar wat zou er eigenlijk principieel op tegen zijn?

Het argument van de wijsgerig promovendus dat je ingewikkelde thema's moet overlaten aan de echte experts lijkt me al even onzinnig. Juist zij kunnen zo enthousiast opgaan in hun vakgebied dat ze gaan lijden aan blikvernauwing. Niks mis mee als een filosoof zijn visie daartegenover zet.

Mooie illustratie bood een dag later de Tilburgse politiek filosoof (en bestuurskundige) Paul Frissen, die onlangs het boek 'De fatale staat' publiceerde. Hij was te gast in het enige boekenprogramma dat onze nationale televisie nog telt. De man wees erop dat moderne burgers nauwelijks meer overweg kunnen met pech en risico's, omdat we collectief geloven in de illusie dat het leven maakbaar is. De politiek gaat daar al te gewillig in mee, door na elke tegenslag onmiddellijk maatregelen te eisen teneinde herhaling te voorkomen.

Zie de hysterie die zich van de Tweede Kamer meester maakte toen vorig jaar bultrug Johanna een verkeerde afslag had genomen, aanspoelde bij Texel en na vele reddingspogingen toch stierf. Dat mocht nooit meer gebeuren. Dus werd er door deskundigen een heus 'protocol' opgesteld, compleet met een 'strandingscoördinator' en drie mogelijk te volgen scenario's. Terwijl simpelweg duidelijk maken dat bultruggen nu eenmaal verkeerde afslagen kunnen nemen vele malen meer voor de hand ligt.

Het was een verfrissend geluid. Dat ik héél graag vaker zou willen horen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden