Eindelijk dat verloren familielid vinden: De passagierslijsten van de Holland-Amerika Lijn komen online

Passagiers aan boord van ss Volendam van de Holland-Amerika Lijn, circa 1925. Beeld Fotografie Strauss

Vrijwilligers zorgen ervoor dat passagierslijsten van de Holland-Amerika Lijn te doorzoeken zijn. De miljoenen namen van landverhuizers zijn van grote waarde voor onderzoek naar familiegeschiedenissen.

Mensen die in archieven het lot van hun voorvaderen hopen te achterhalen, lopen er vaak op vast: wie emigreerde, is voorgoed uit beeld. Nu gloort er hoop voor de nazaten van honderdduizenden mensen die vanaf 1873 met de Holland-Amerika Lijn (HAL) van Rotterdam naar Amerika trokken. De ellenlange passagierslijsten worden de komende jaren op internet gepubliceerd.

De lijsten met veelal nog hand­geschreven namen zijn nu alleen in te zien in de leeszaal van het Stads­archief Rotterdam. Daar liggen ze, vertelt directeur Jantje Steenhuis, sinds het bedrijf in 1978 geheel in Amerikaanse handen kwam. De passagierslijsten met zakenlui, toeristen en emigranten horen bij de meest geraadpleegde stukken van het archief. Steenhuis: “Lange lijsten met namen, bovenaan staat welk schip, wanneer dat vertrokken is en waarheen. Inmiddels zijn ze ­gescand, maar je kunt bijvoorbeeld nog niet op naam zoeken.”

Vrijwilligers helpen via web­site ­VeleHanden.nl sinds eind vorige maand mee het archief online te brengen, betaald door crowdsourcing. Zij krijgen thuis achter de computer een scan van een passagierslijst te zien en vullen vervolgens de gegevens in op een formulier. Naam, datum van vertrek, dat soort gegevens. Zo kan in de toekomst het invullen van een naam genoeg zijn om te zien of ­iemand op een lijst stond.

Oost-Europeanen

Vera Weterings van CBG Centrum voor Familiegeschiedenis, dat het project leidt: “Voor mensen die stamboekonderzoek doen, is dit een hele mooie bron. Straks kan je ­opzoeken of je familielid is vertrokken, en zo ja: waarnaartoe. Op de ­bestemming kan je verder zoeken.”

De Holland-Amerika Lijn vervoerde alleen al tussen 1880 en 1920 naar schatting een miljoen Oost-­Europeanen van Rotterdam naar Amerika. De HAL had kantoren in Letland, Bulgarije en Rusland. Na de Tweede Wereldoorlog nam de concurrentie van de luchtvaart toe, stoomschepen raakten langzaam uit de gratie. In 1971 ging het laatste stoomschip naar New York. Tegenwoordig is HAL een Amerikaans cruisebedrijf.

Vier jaar werk

Aangezien ongeveer drie miljoen mensen per stoomschip het continent verlieten, zal het vier jaar ­duren tot het project is afgerond, is de verwachting. Of straks álle gegevens voor iedereen vrij via internet in te zien zijn, is overigens ook nog onzeker. De privacywetgeving kan mogelijk een hindernis vormen.

Steenhuis: “Voor mensen die al zijn overleden, is er geen probleem. Het gaat ook niet over gevoelige ­onderwerpen als religie of seksuele geaardheid, maar over van a naar b reizen, daarvoor gelden geen beperkingen. Maar wat we straks op internet zetten over mensen die mogelijk nog in leven zijn, daar moeten we nog nader naar kijken.”

Rotterdamse Lloyd

In het Rotterdamse Stadsarchief liggen ook passagierslijsten van de Rotterdamse Lloyd, die zich richtte op de vaart naar Nederlands-Indië. Ook daar is veel vraag naar. Ook die zou Steenhuis graag ontsluiten, zegt ze, maar de registratie verliep bij deze rederij veel minder helder dan bij de HAL, wat de klus lastiger maakt. “Daarom richten we ons nu eerst op de Holland-Amerika Lijn.”

Oudoom Jan (hoed met lichte kleur) in Nieuw-Mexico.

Dit had mij veel werk kunnen besparen’

Maxine Roberta Hilbrandie-Meijer (72) uit het Groningse Noordlaren helpt om de ellenlange passagierslijsten van de Holland-Amerika Lijn toegankelijk te maken: “Ik ben kunst­historica en ik help vanuit huis vaker met het ontsluiten van archieven, laatst nog brieven uit 1568 over de slag bij Heiligerlee. Toen ik las over de passagierslijsten van de HAL, wilde ik meteen meedoen. Ik ben daar ­namelijk zelf eerder al naar op zoek geweest in verband met een oudoom.

“Dit wist ik over hem: in het ­gezin van mijn opa waren vier kinderen, wezen, ze groeiden op in een weeshuis van de lutherse broederschap. Die oom was vermoedelijk geëmigreerd, maar waarheen? Hij was de grote onbekende in de familie. Wij dachten altijd: zal wel niet helemaal kosjer zijn geweest of zo, met die oom. In 2011 heb ik hem na lang ­speuren gevonden in het archief van Ellis Island in New York, op de passagierslijst uit 1910 van ss Rijndam van de Holland-Amerika Lijn.

De tering

“In het Groninger archief vond ik ook notulen van het weeshuis waarin ze het over hem hebben. Hij was klerk geworden, maar het ging niet goed met hem. Hij gaf aldoor bloed op, tbc dus, de tering. Wat moeten we nou met Jan, vroegen ze zich af. Ze zochten een droog woestijnland voor hem, waar ook mensen van de lutherse broederschap zaten: Nieuw-Mexico. Hij ging er vanuit New York heen, 20 jaar oud. En daar is hij cowboy geworden. Er zijn zelfs foto’s van.

“Zijn vriendin uit het weeshuis in Groningen is ook nog overgekomen naar de Verenigde Staten, ze trouwden en kregen één zoon. Deze zoon werd ­later helikopterpiloot in het ­Amerikaanse leger, is in Normandië geweest, Zuid-Korea, Vietnam. Deze militair, een neef van mijn moeder dus, heeft vier kinderen ­gekregen en daar heb ik nu weer contact mee. We schrijven elkaar kerstkaarten.

“Dit is allemaal begonnen dankzij die passagierslijst van het stoomschip. Als we straks al die lijsten met ­tienduizenden namen online hebben gezet, hoef je alleen nog maar een naam in te tikken en dan krijg je veel informatie. Dat had mij dus veel werk bespaard.”

Lees ook:

De voormalige vertrekhal van de Holland-Amerika Lijn werd een plek waar je geweest moet zijn

Hotel New York bestaat dit jaar 25 jaar. Hoe de komst van een hotel schakel werd in de transformatie van Rotterdam naar een hippe stad die in geen reisgids meer ontbreekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden