Einde aan ongekend lage rente is nabij

Effect verhoging verschilt per EU-land

En nu weer terug naar normaal. Na bijna twee jaar van ongekend lage rentetarieven is het vrijwel zeker dat de Europese Centrale Bank (ECB) vandaag haar belangrijkste rentetarief voor het eerst sinds mei 2009 weer verhoogt. Daarmee moet de oplopende inflatie worden gestopt.

Officieel geeft de ECB voorafgaand aan een rentebesluit niets weg, maar in de praktijk is voor de financiële markten de afgelopen weken niets aan de verbeelding overgelaten. Keer op keer hamerden de monetaire beleidsmakers in het bestuur van de ECB op het gevaar van de snel stijgende inflatie in de eurozone. Die kwam in maart van dit jaar uit op een gemiddelde van 2,6 procent, en ligt daarmee ruim boven de norm van 'onder, maar dichtbij de 2 procent' zoals die in de statuten van de bank beschreven staat.

Het probleem van de ECB ligt meteen in die gemiddelde inflatie. Want waar de centrale bank weer overgaat naar haar normale taak van inflatiebestrijding, is de situatie in de economie van de eurozone verre van normaal te noemen. Landen als Duitsland en Nederland laten alweer relatief hoge groeicijfers zien, en kunnen dus best een hogere rente gebruiken. Geld lenen wordt duurder, wat de investeringen en consumptie afremt en zo een inflatiedempende werking geeft. Tegelijkertijd stelt Trichet het rentetarief vast voor landen als Griekenland, Ierland en Portugal, waar de economie nog krimpt en een lage rente als aanjager goed uit komt.

De verwachting van analisten is dat het vandaag bij een bescheiden verhoging van een kwart procentpunt blijft, waarmee de beleidsrente op 1,25 procent komt te liggen. Die kleine verhoging is voor de probleemlanden in de eurozone nog wel te dragen. De vrees in Athene en Lissabon, en de verwachting van economen, is echter dat dit jaar nog meer renteverhogingen zullen volgen waardoor de pijn in deze landen erger zal worden.

De ECB is bovendien de eerste grote centrale bank die de rente weer verhoogt na de financiële crisis. In de Verenigde Staten en Engeland wordt nog geen aanstalten gemaakt, en in Japan ligt de rente al jaren op een dieptepunt. Dat zorgt ervoor dat beleggers de euro aantrekkelijker vinden om in te beleggen, waardoor de koers de afgelopen maanden flink opliep.

Zelfs de voortdurende problemen rond de Europese schulden konden niet voorkomen dat de eenheidsmunt de grens van 1,40 dollar alweer ruimschoots is gepasseerd. Dat is de grens die in het verleden werd aangeduid als de 'pijngrens', waar Europese exporteurs last krijgen hun producten in het buitenland te slijten.

Critici van de voorgenomen renteverhoging wijzen er dan ook op dat Portugal, Griekenland en Ierland juist méér zullen moeten exporteren om uit hun huidige malaise te komen, terwijl de ECB het hun alleen maar moeilijker maakt. Bovendien is de inflatie vooral het gevolg van hoge olie- en voedselprijzen. Renteverhoging helpt daar nauwelijks tegen.

De ECB voelt er echter weinig voor nog langer de instantie te moeten zijn om het economische beleid in de eurozone vorm te geven. De schuldencrisis, zo zei president Trichet vorige maand, is een overheidsprobleem, die de regeringsleiders zelf op moeten lossen.

Daarbij sprak hij in weinig verhullende termen zijn teleurstelling uit over het akkoord dat de regeringsleiders hebben gesloten om in de toekomst landen in financiële problemen te helpen, omdat het te weinig prikkels bevat om nieuwe problemen te voorkomen. De ECB richt zijn vizier enkel nog op datgene waarvoor de bank is opgericht: inflatiebestrijding.

Wat gebeurt er met de hypotheekrente?
De rente die de ECB vandaag naar verwachting met een kwart procentpunt verhoogt, is iets anders dan de rente die mensen op hun hypotheek betalen. Het betreft de rente die banken moeten betalen om zelf geld te mogen lenen bij de centrale bank. Daarmee legt de ECB in feite een bodem in de markt, waarop andere rentetarieven worden gebaseerd. Mensen die een hypotheek kennen met een variabele rente gaan dit waarschijnlijk wel voelen, maar een één-op-één relatie is het zeker niet. In Nederland staan de rentetarieven van veel hypotheken voor jaren vast, waardoor de invloed beperkt is. Dit in tegenstelling tot landen als Ierland en Spanje, waar het overgrote deel van de hypotheken een variabele rente kent. Overigens is het effect van wantrouwen door de financiële markten in die landen vele malen groter dan de nu verwachte renteverhoging door de ECB: terwijl de beleidsrente al bijna 2 jaar op 1 procent staat hebben Ierse huizenbezitters de hypotheekrente enorm zien stijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden