Einde aan discriminatie? Begin met schoonmaken van straat

Stereotypes krijgen overhand, als orde ontbreekt

Een onverwacht vieze straat vergroot de kans op discriminatie. Dat schrijven twee Nederlandse psychologen in een artikel dat vandaag wordt gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Ze herhaalden een reeks experimenten consequent in enerzijds een schone omgeving en anderzijds een vervuilde of wanordelijke toestand. In de laatste gevallen bleken mensen een grotere behoefte te hebben aan ordening in hun hoofd, en daarmee ligt stereotypering en zelfs discriminatie op de loer.

Het duidelijkst kwam dat naar voren op het Centraal Station in Utrecht, waar de staking van schoonmakers de onderzoekers vorig jaar een uitgelezen kans bood. Ze vroegen voorbijgangers een vragenlijst in te vullen en dirigeerden hen daarvoor naar een rij stoelen waar afwisselend een zwarte en een witte man gezeten was aan het eind van een rij verder lege stoelen. De autochtone proefpersonen, onwetend dat deze zogenaamde medepassagier deel was van het onderzoek, gingen beduidend verder van de zwarte man zitten. Toen het station weer schoon was herhaalden de psychologen het experiment. Nu gingen mensen niet verder weg zitten van de zwarte man dan van zijn witte collega.

In een soortgelijk experiment bleken voorbijgangers aanzienlijk minder bereid geld te storten in een fonds voor minderheden als hen dat werd gevraagd in een straat met een paar subtiele rommelige elementen, zoals een achtergelaten fiets en een losgewrikte stoeptegel. Laboratoriumexperimenten bevestigden de theorie dat rommel en wanorde via de sterkere behoefte aan ordening leiden tot meer stereotypering. "We hadden niet verwacht dat alle experimenten zo duidelijk dezelfde kant zouden opwijzen", zegt onderzoeker Diederik Stapel van de Universiteit van Tilburg.

Het was al bekend dat mensen in een vuile straat geneigd zijn zelf meer vuil weg te gooien, maar het psychologische effect is nieuw. "Blijkbaar zorgt fysiek vuil ervoor dat mensen behoefte krijgen hun hoofd schoon te vegen", zegt Stapel. "Ordening is een manier daarvoor."

Stapel adviseert politici die een eind willen maken aan discriminatie ook op de fysieke omgeving te letten. "Voorlichtingscampagnes tegen discriminatie zijn duur en hebben misschien wel effect, maar men moet vooral zorgen dat de straat schoon is. Haal de graffiti weg en zorg dat de boel is geverfd, dat kan een hoop problemen voorkomen."

Hij denkt niet dat mensen in achterstandswijken vooral discrimineren, omdat het daar een troep is. "In ons onderzoek ging het vooral om onverwachte troep. Als iemand al jaren gewend is aan rommel, is het effect dat wij vinden, wellicht minder sterk. Maar ook dan lijkt het me geen kwaad kunnen de boel eens op te ruimen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden