Einde aan decennia van straffeloosheid

Prominente Kenianen aangeklaagd door Haags Strafhof wegens gewelddaden na verkiezingen in 2007

"Eindelijk moeten Keniaanse politici zich verantwoorden voor een rechtbank waar eerlijke rechtspraak mogelijk is. Het werd tijd!" Jackson Obure, een jonge accountant, is verheugd dat vier prominente Kenianen zich moeten verantwoorden voor het Internationaal Strafhof in Den Haag wegens vermeende verantwoordelijkheid voor geweld na de omstreden verkiezingen in 2007.

Twee aangeklaagden, William Ruto en Uhuru Kenyatta, zijn presidentskandidaten voor verkiezingen later dit jaar of begin 2013. De anderen zijn Francis Muthaura, de rechterhand van president Mwai Kibaki, en de journalist Joshua arap Sang. Alle vier wordt misdaden tegen de menselijkheid ten laste gelegd. Het hof oordeelde dat tegen twee anderen, een ex-politiecommissaris en een ex-minister, onvoldoende bewijslast bestaat.

Meer dan duizend mensen werden gedood en ruim een half miljoen raakten ontheemd tijdens tribaal geweld na de controversiële stembusgang in 2007. De kiesraad riep president Kibaki uit tot winnaar, maar rivaal Raila Odinga en zijn aanhangers waren overtuigd van fraude. Zo verwijderde de politie waarnemers uit het centrum waar de stemmen werden geteld. Kort daarop werd de omstreden uitslag bekendgemaakt.

Minne Kangethe, een kleermaakster, bleef gisteren thuis uit angst voor reacties op de bekendmaking van het strafhof. "Mij maakt het niets uit of ze worden veroordeeld of niet. Ik wil alleen dat politici ophouden mensen tegen elkaar op te hitsen voor eigen belangen. Ik wil rust om aan mijn toekomst te werken."

Het was ruim vier jaar geleden een nek-aan-nekrace tussen de van oudsher rivaliserende Kikuyu, waartoe Kibaki behoort, en de Luo, het volk van Odinga. In de ODM-partij van Odinga had zich ook het Kalenjin-volk van William Ruto verzameld. Meteen na de gehaaste beëdiging van Kibaki koelden Kalenjin-jongeren hun woede op Kikuyu in de Rift Vallei. In deze provincie wonen vooral Kalenjin.

In Kisumu, de hoofdstad van de provincie Nyanza waar de meeste Luo leven, werden Kikuyu verjaagd. De meeste dodelijke slachtoffers vielen echter onder Luo-demonstranten omdat de politie met scherp op ze schoot. In sloppenwijken rond de hoofdstad Nairobi, waar volken vaak in aparte wijken wonen, vielen leden van de drie volken elkaar aan. Ten slotte namen leden van Mungiki, een criminele sekte bestaande uit Kikuyu, in Naivasha wraak op Kalenjin en Luo die daar vooral werkten in de bloemenkwekerijen.

Drie van de vier aangeklaagden zouden al voor de verkiezingen milities van hun volken hebben georganiseerd voor mogelijke wraakacties. Journalist Sang zou in radiouitzendingen in de Kalenjin-taal hebben opgeroepen tot geweld tegen Kikuyu.

In Kenia is opgelucht gereageerd dat het strafhof een proces begint tegen evenveel Kikuyu als Kalenjin. Als een van beide volken zich benadeeld zou voelen door het besluit van het hof, was de kans op geweld groter.

"De rechtszaken tegen de vier doorbreken decennia van straffeloosheid in Kenia voor politiek geweld", reageerde de internationale mensenrechtenorganisatie, Human Rights Watch. Politici zijn nooit veroordeeld door rechtbanken in Kenia en de bevolking had, zo bleek uit opinie- peilingen, geen enkel vertrouwen dat de verantwoordelijken ooit terecht zouden staan in eigen land. In Kenia is vaak te horen: "Waarom een advocaat inhuren als je een rechter kunt kopen."

Het proces tegen de vier kan gevolgen hebben voor de presidentskandidatuur van Ruto en Kenyatta. Het is onduidelijk of zij, als verdachten, kandidaat mogen staan. De president heeft een team gevormd dat de consequenties moet onderzoeken van het besluit van het strafhof. Kibaki heeft er geen geheim van gemaakt dat hij de voorkeur geeft aan Kenyatta of Ruto als zijn opvolger.

De president en premier Odinga werden in 2008 onder zware internationale druk gedwongen tot een regering van nationale eenheid. Een ongelukkig verstandshuwelijk dat vooruitgang en ontwikkeling belemmerde en zorgde voor onverkwikkelijk politiek gebakkelei.

Journalist Joshua arap Sang
Radiopresentator Joshua arap Sang zou luisteraars hebben opgeroepen om de 'verraders' aan te vallen. Die verraders bevonden zich in zijn ogen in het kamp van president Kibaki.

Sang zou via zijn, onder Kalenjins populaire, radiostation Kass FM gecodeerd plaatsen en tijdstippen voor gevechten hebben doorgegeven. De zender gebruikte hij ook om haatberichten te verspreiden en geweldsoproepen te doen, luidt de aanklacht. Hij ziet zichzelf als een 'onschuldige journalist'. Sang zegt alle beschikbare juridische middelen in te zetten om zich te verdedigen.

Oppositieleider William Ruto
"De beschuldigingen trek ik me niet aan", zegt William Ruto. "Het voelt alsof ze tegen een vreemde zijn gericht." Als een van de leiders van oppositiebeweging Orange Democratic Movement zou hij milities hebben aangestuurd om aanhangers van president Kibaki aan te vallen.

De etnische Kalenjin-politicus vindt zichzelf een martelaar die ten onrechte voor de rechter is gesleept. Als oud-minister van hoger onderwijs stelde Ruto zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen van dit jaar, evenals Kenyatta. "Dat plan bestaat nog steeds."

Hoge ambtenaar Muthaura
Kabinetssecretaris Francis Muthaura geldt als vertrouweling en boezemvriend van president Kibaki. Muthaura zou in de ambtswoning van Kibaki geheime vergaderingen met onder anderen Kenyatta hebben belegd. De oppositie moest keihard worden aangepakt, besloot de groep volgens de beschuldigingen. Zij zou de moordlustige Mungikibende en de politie hebben ingezet.

De president is bang dat er belastend materiaal over hem verschijnt als Muthaura voor het strafhof terechtstaat. Twee mensen namen een verklaring van Muthaura op. Zij claimen dat hij heeft toegegeven betrokken te zijn geweest bij het geweld.

Vicepremier Uhuru Kenyatta
Vicepremier en minister van financiën Uhuru Kenyatta wordt verdacht van wraakacties tegen de oppositiebeweging. Zo zou hij de criminele Mungikisekte in de arm hebben genomen, berucht vanwege gruwelijke moordpraktijken.

Kenyatta, een etnische Kikuyu, is met een persoonlijk vermogen van een half miljard dollar de rijkste man van Kenia. Jomo Kenyatta, Kenia's eerste president, was zijn vader. Net als Ruto wil hij strijden voor het presidentschap. Zondag zei Kenyatta sowieso in de race te blijven, ongeacht de uitkomst van het strafhof.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden