Eilanden in de Stille Oceaan vrezen de langzame verdrinkingsdood

RIO DE JANEIRO - Nederland zou raar opkijken, als er plotseling scharren, schollen en haringen rondzwommen in een terminal op Schiphol.

Het kost Chalapan Kaluwin, lid van de delegatie van de alliantie van eilanden in de Pacific, geen enkele moeite om die veranderingen met voorbeelden te staven. De vissen op het vliegveld van de Marshall-eilanden zijn het meest bizar maar ook op West-Samoa, waar Kaluwin vandaan komt, zijn de veranderingen in het klimaat de laatste jaren te merken.

De stranden, waar het eiland befaamd om is, kalven af. De temperaturen zijn hoger dan gewoon. Vissen gedragen zich soms anders dan normaal. Door de hoge temperaturen wordt het koraal aangetast. Koraalriffen sterven af. Dat bedreigt de kust, de visstand en de veiligheid van de bewoners van West-Samoa.

Ten slotte zijn er de stormen. In 1989 raasde Ofa over West-Samoa; de cycloon Val deed het twee jaar later nog eens dunnetjes over. Een ander eiland in de Pacific, Tokelau, werd geheel overspoeld door golven die het gevolg waren van Ofa. Zij namen de toplaag van het eiland mee.

Waarheid

Volgens Kaluwin is er geen twijfel mogelijk. Veel (maar niet alle) wetenschappers voorspellen dat de versterking van het broeikaseffect zal leiden tot hogere temperaturen, een hogere zeespiegel en een toename van stormen. Maar op WestSamoa zijn die voorspellingen al waarheid geworden.

Ook op Tuvalu, een ander atol in de Stille Oceaan wordt die waarheid gevoeld. Bikenbau Paeniu, president van het sinds 1978 onafhankelijke Tuvalu, herinnert zich nog zijn eerste cycloon. Dat was in 1972. Van de hoofdstad, Funafuti, bleef toen weinig over. Zijn landgenoten zeiden toen tegen hem dat dergelijke verwoestende stormen maar eens in de veertig jaar voorkwamen, maar inmiddels heeft Paeniu al een paar cyclonen meegemaakt.

Het is om deze reden dat de eilandstaten in de Pacific met een grote delegatie naar de VN-conferentie over milieu en ontwikkeling zijn gekomen. Zij willen aandacht. Kaluwin heeft namens de eilanden ook een aantal voorbereidende vergaderingen meegemaakt. Financiele assistentie van Australie en Nieuw-Zeeland maakte dat mogelijk. Ook de expeditie naar Rio is financieel door enkele rijke landen ondersteund. Zonder die bijdrage hadden de eilanden de dure reis naar Rio niet kunnen bekostigen.

Voor de vijftien eilanden die in Rio aanwezig zijn, staat de klok op vijf voor twaalf. En misschien wel op een over. Op West-Samoa, vertelt Kaluwin, zijn verzekeringsbedrijven niet meer van zins om schade te vergoeden voor huizen die omver zijn gewaaid. Maatschappijen willen alleen nog verzekeringen afsluiten, als bewoners hun huizen uit sterk materiaal opbouwen. Lang niet alle bewoners van het eiland kunnen dat opbrengen.

Op Tuvalu speelt dat probleem niet. Het 10 000 inwoners tellende eiland kent geen verzekeringsmaatschappijen, maar Paeniu meldt wel een ander effect van het broeikaseffect. Investeerders zien weinig heil meer in Tuvalu, dat op het hoogste punt niet meer dan twee meter boven de zeespiegel uit komt. Waarom investeren in hotels, als de kans aanzienlijk is dat deze binnen afzienbare tijd in de golven verdwijnen? Zelfs de aanleg van bijna twee meter hoge zeeweringen, waar Tuvalu met steun van enkele westerse landen sinds tien jaar mee bezig is, lokt geen belangrijke nieuwe investeringen uit.

Zowel Kaluwin als Paeniu zijn weinig te spreken over het klimaatverdrag dat sinds donderdag in Rio ondertekend kan worden. Het verdrag bevat geen harde uitspraken om de uitstoot van het voornaamste broeikasgas, kooldioxide, terug te dringen. De Verenigde Staten, goed voor rond een kwart van de CO2uitstoot, wilden zich niet aan een doelstelling binden. Omdat het verdrag daarnaast geen harde eisen stelt aan ontwikkelingslanden, is nu al zeker dat de uitstoot van CO2 de komende jaren alleen maar zal toenemen. De versterking van het broeikaseffect gaat dus verder.

Paeniu twijfelt nog of hij het verdrag namens Tuvalu zal ondertekenen. Enerzijds is hij blij dat het verdrag er is. Iets is meer dan niets. Maar dat hij 'iets' te weinig vindt, blijkt uit zijn reactie op de Amerikaanse visie op het klimaatverdrag. "De wereld behoort niet aan een groep. Uiteindelijk zal Iemand Bush ter verantwoording roepen voor wat hij gedaan heeft."

Ondanks alles blijft de politicus Paeniu er vertrouwen in houden dat zijn eiland blijft bestaan. Plannen om in geval van nood een volksverhuizing te organiseren, heeft Tuvalu niet. Australie heeft al aangeboden als gastland te fungeren, als het eiland in de golven verdwijnt. "Australie is niet ons thuis" , stelt Paeniu simpel vast. Klimaatdeskundige Kaluwin is veel minder optimistisch. "Bewoners van kleine Fiji-eilanden verhuizen al naar grotere eilanden. Ook op eilanden die horen bij Kiribati en Papoea-Nieuw Guinea vinden zulke verhuizingen plaats. Bezoekers die op West-Samoa komen, spreken van een paradijs maar ik denk dan altijd: Paradise lost."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden