Eiland Sumba is helemaal geen spiegel voor het Westen

Nederland wil een arm tropisch eiland duurzaam maken, maar loopt het risico te vervallen in makkelijke symboliek.

Het Indonesische eiland Sumba moet binnen tien jaar omgetoverd worden tot een 'compleet duurzaam eiland'. Trouw besteedde er onlangs (28 maart) twee hele pagina's aan in de Verdieping. Er werd uit de doeken gedaan hoe ontwikkelingsorganisatie Hivos van Sumba een lichtend voorbeeld wil maken, tevens een spiegel voor het Westen, 'want als ze daar kunnen overstappen op duurzame energie, dan kunnen we het hier toch ook?'

Het is een sympathiek idee, maar het roept ook vragen op. Sinds 1983 houd ik mij al bezig met de sociaaleconomische ontwikkelingen op dit eiland. Vanachter een westers bureau is Sumba een stipje op de wereldkaart. Een 'duidelijk afgebakende gemeenschap', aldus Hivos. Vanaf de grond gezien is Sumba echter geen eiland, maar het land van de Sumbanezen, met verschillende bevolkingsgroepen, verschillende talen, verdeeld over vier autonome districten, met steden en platteland, uiteenlopende klimaten, twee vliegvelden en een heleboel brommers.

De beschrijving in Trouw, met de foto van een traditioneel dorp, zet de samenleving daar karikaturaal neer. Er is inderdaad veel armoede op Sumba, maar het is tegelijkertijd onderdeel van het moderne Indonesië. Veel mensen beschikken over een mobiele telefoon en televisie. Sumba werd door Hivos uitgekozen vanwege 'een behapbare omvang', maar wat betekent dat? Het eiland meet 11.000 vierkante kilometer, evenveel als Gelderland, Utrecht en Zuid Holland samen.

Hivos is niet de eerste ontwikkelingsorganisatie die op Sumba gaat werken. Sinds de oprichting van de Christelijke Kerk van Sumba (GKS) is er vanuit Nederland decennia lang diaconale samenwerking geweest op het gebied van landbouw, onderwijs en sociaal-economische ontwikkeling. Die ontwikkeling bleek vaak niet eenvoudig. Droogte, een matig vruchtbare bodem, een feodale samenleving en het ontbreken van goede marketingmogelijkheden voor producten zijn factoren die verhoging van welvaart in de weg staan.

Zal meer en duurzame energie wél ontwikkeling brengen? Voor Sumbanezen die nu langs de grote weg of in de stad wonen zou continue elektriciteitsvoorziening een grote verbetering zijn. Maar is dat alleen een technische kwestie? Uit onderzoek bleek vorig jaar dat veel ook afhangt van de dienstverlening van de elektriciteitsmaatschappij. Doet die zijn werk goed?

De armste mensen op Sumba wonen buiten het bereik van het elektriciteitsnet. Groene stroom? Arme mensen hebben geen vee, dus geen mest voor biovergisters. Armoede betekent te weinig inkomen of voedsel, maar ook gebrek aan mogelijkheden om gebruik te maken van diensten en kansen. Als de hele bevolking van Sumba binnen tien jaar over energie zou kunnen beschikken, hoe wordt een eerlijke verdeling daarvan dan gewaarborgd? Anders hebben alleen de relatief rijken profijt.

Het Indonesische overheidsbeleid zal verder bepalend zijn voor het succes van duurzame energie. Gewone benzine, diesel en petroleum worden in Indonesië zwaar gesubsidieerd, en dat ligt politiek zeer gevoelig. Dat verandert niet snel.

Tot slot vraag ik me af welke spiegel Sumba ons moet voorhouden? Op energiegebied zouden we hier in het westen vooral kunnen leren van Sumba over energiebesparing, want de mensen daar kunnen met heel veel minder toe dan wij. We zouden hier ons energieverbruik kunnen matigen in plaats van de oplossing voor klimaatproblemen op verre eilanden te zoeken.

Dat er nu nieuwe aandacht en geld aan duurzame energie voor Sumba geschonken wordt, is positief. Ik hoop alleen dat dit vooral met en door mensen van Sumba zelf gedaan wordt. Westerse organisaties zoals Hivos kunnen een goede rol vervullen via financiering en ondersteuning, maar niet als 'eigenaar' en leider van het programma.

Als het de bedoeling van het project op het eiland is mensen hier te motiveren om over te stappen op duurzame energie 'want als ze het daar kunnen, dan kunnen we het hier toch ook?', zouden we dan niet de verantwoordelijkheid voor de klimaatproblematiek vooral ook bij onszelf kunnen houden en tenminste één Nederlands eiland eveneens tot icoon uitroepen, naast Sumba?

Jacqueline Vel is onderzoeker Universiteit Leiden, auteur van boeken over economie en politiek op Sumba, woonde met haar gezin zes jaar op Sumba (met één klein zonnepaneel).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden