Eiland als broeikas

Krachtig in zijn sfeertekening en dialogen, maar psychologisch minder overtuigend

Gerwin van der Werf, Trouw-columnist en winnaar van de Turing Poëzieprijs 2010, debuteerde in datzelfde jaar met de roman 'Gewapende man'. Mislukt musicoloog wil wraak nemen op ex-klasgenoot, die befaamd voetballer is geworden en vertrekt daartoe naar een Zeeuws dorpje waar hij zijn wraakgevoelens allengs leert sublimeren. In zijn tweede roman 'Wild' wordt een jongen door jagers uit het dorp achtervolgd en vlucht het bos in. En in zijn jongste roman 'Luchtvissers' heeft Joshua Lohman een dodelijk autocrash veroorzaakt waarbij zijn stiefzoontje Noah is verongelukt, en vertrekt hij vol schuldgevoelens naar een afgelegen Atlantisch eilandje met een piepkleine gemeenschap. Van der Werfs thematiek is duidelijk: man op de vlucht zoekt de eenzaamheid om zich te hernemen.

Het doet enigszins denken aan het vroege werk van Tim Parks, waarin ook almaar geflipte mannen de maatschappij achter zich proberen te laten om tot zichzelf te komen, maar Van der Werfs wereld is wel veel benauwder en eenvoudiger, en zijn stijl een stuk ongelikter.

Het eilandje Lundines lijkt geheel ontruimd als Joshua er arriveert om zijn trauma te verwerken, maar toch zijn er nog wat mensen achtergebleven: dominee Quast, Jens en zijn dochter, en papegaaiduikervanger oftewel 'luchtvisser' Markus en zijn demente vrouw. Het zestal probeert in primitieve omstandigheden te overleven. Daarom moet ook Joshua leren papegaaiduikers te vangen, een gevaarlijk karweitje: geplakt tegen de rots met een soort schepnet de arme vogeltjes naar je toe hengelen.

Allengs komen de diepere emoties van de bewoners aan het licht: de pedofiele dromen van de dominee voor de naar het vasteland vertrokken debiele Kolli, Markus die het in zijn jonge jaren met de vrouw van Jens heeft gedaan, Jens die bij zijn dochter Jo-Anne een kind wil verwekken. Allemaal verborgen en verboden erotiek. En terwijl iedereen met z'n geheime obsessies rondloopt probeert Joshua te vergeten. Het liefst zou hij vuurtorenwachter worden, 'nachtwaker over de zee, zonder verlangens, zonder ambities, maar met een sterke wil'. Het is een vergeefs verlangen; geïntimideerd door al die broeierige intimiteiten besluit hij het eiland aan het eind de rug toe te keren, samen met Jo-Anne, die hij wil redden om zijn schuld aan de dood van Noah te delgen.

'Luchtvissers' is een nogal misantropisch boek, over mensen met harde, primitieve emoties. Van der Werf lijkt niet erg te vertrouwen op het goede in de mens. Als de juf van Noah samen met de kinderen van zijn klas om de dood van het kind wil rouwen laat hij Joshua denken: "Het vrijblijvende getreur om Noah, onder leiding van een goedbedoelende juf van twintig, de zoetsappige, door ouders ingefluisterde clichéwoorden die ze in het boekje schreven voor een klasgenoot die ze jarenlang hadden laten barsten, het maakte totaal geen indruk op me. Het had niets met Noah te maken. Het ging om henzelf, ze voelden de verrukking van het inleven in een ander, zonder dat het jouzelf iets kost." Het is een illusieloos mensbeeld dat ik eerlijk gezegd niet steeds kon of wilde volgen. Psychologische overtuigingskracht is ook niet Van der Werfs sterkste punt.

Wel blinkt hij uit in de sfeertekening van de afzonderlijke tafereeltjes; de eenzame dronken dominee, overhoop liggend met zijn pedofiele gevoelens, de oude Markus die met zijn demente vrouw loopt te zeulen, de met zijn schepnet zwaaiende Joshua zelf, het is allemaal plastisch en krachtig beschreven, en ook Van der Werfs dialogen mogen er wezen. Ik vroeg me af of er geen toneelschrijver in hem schuilgaat. Zijn geïsoleerde coconwerelden passen in elk geval heel goed op de planken.

Gerwin van der Werf: Luchtvissers. Atlas Contact, Amsterdam; 256 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden