Eigenzinnig Aleppo

Aleppo is front geworden in het conflict tussen het regime-Assad en de opstandelingen. Als mandataris van Syrië probeerden de Fransen een kleine eeuw geleden al gebruik te maken van de eigenzinnigheid van de inwoners van deze stad.

Officieel moesten Groot-Brittannië en Frankrijk de voormalige Ottomaanse bezittingen in het Midden-Oosten naar onafhankelijkheid en democratie leiden, in opdracht van de Volkerenbond. In werkelijkheid stilden deze mandaten de gebieds- en machtshonger van de twee mogendheden. Eerdere ervaringen elders hadden de effectiviteit van een verdeel- en heersstrategie bewezen.

Toen de Fransen in 1920 zeggenschap kregen over Syrië pasten ze hun beproefde methodes toe. Beducht voor de betovering die kon uitgaan van de islam, maar vooral van het Arabisch nationalisme, deelden ze hun gebied op in partjes: Libanon, daarboven (ook aan de kust) de streek rond Alexandretta, voor de Alawieten de streek rond Latakia, een Druzenregio in het zuiden, en twee staten met de steden Damascus en Aleppo als centra.

Aleppo kon bogen op een rijke geschiedenis. Het was bovendien de grootste stad van het Franse mandaatgebied. In het inmiddels uiteengevallen Ottomaanse Rijk hadden alleen Constantinopel en Caïro meer inwoners. Om Aleppo heen lagen de vruchtbaarste landbouwgebieden van Syrië en ondergronds de meeste bodemschatten. Het staatje leek toekomst te hebben.

In de jaren ervoor was er veel gebeurd. Het Ottomaanse Rijk bleef bij het begin van de Eerste Wereldoorlog neutraal, maar koos najaar 1914 de zijde van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Het eeuwenoude Turkse imperium liep echter op zijn laatste benen. Dat gaf met name de Britten mogelijkheden in het Midden-Oosten. Ze stelden Arabische strijders onafhankelijkheid in het vooruitzicht en rukten gezamenlijk met hen op tegen de Ottomanen.

Londen speelde dubbel spel. Britse, Franse en Russische diplomaten werden het eens over een verdeling van invloedssferen na een ondergang van de Turken. Het akkoord bleef in eerste instantie geheim. Het kwam in de publiciteit nadat Russische communisten eind 1917 de archieven van de tsaristische regering openden. In het Midden-Oosten gold de Sykes-Picot-overeenkomst (naar de Britse en Franse diplomaat die hun handtekening zetten) vanaf dat moment als teken van de onbetrouwbaarheid van de Europeanen.

De Fransen waren tijdens de Eerste Wereldoorlog vooral druk met het vrijwel onbeweeglijke front in eigen land. Ook in 1919 waren ze militair nog niet in staat om aan de oostkant van de Middellandse Zee een rol van betekenis te spelen.

De Britten waren al wel actief in het gebied, maar ontbeerden mankracht om het ontstane machtsvacuüm helemaal op te vullen. Al in 1919 kwam een Algemeen Syrisch Congres bijeen. Op 8 maart 1920 werd de Syrische onafhankelijkheid uitgeroepen. Het land werd een koninkrijk met emir Faisal als koning.

Tot internationale erkenning van deze nieuwkomer kwam het niet. In april 1920 kregen de Turken hun eigen Versailles-achtige dictaatvrede opgelegd. De voornamelijk door Arabieren bewoonde gebieden van het voormalige Ottomaanse Rijk werden onder toezicht van de Volkerenbond gesteld, met de Britten en de Fransen als mandatarissen. Laatstgenoemden maakten in juli 1920 met militair geweld een einde aan het Arabisch Koninkrijk Syrië.

De opdeling van het land die de Fransen daarna moest helpen om zich te handhaven werkte niet als gedacht. De stedelijke elite van Aleppo verzette zich stevig tegen de nieuwkomers. De bovenlaag had onder de Turken een redelijke zelfstandigheid genoten, en was betrokken bij bestuurstaken. Onder de Fransen moesten ze weer onderaan beginnen. Minstens zo belangrijk: gegoede kringen in Aleppo steunden wel degelijk het Syrische eenheidsstreven.

In 1921 kwam Aleppo al in opstand. Rond 1925 ontstond zelfs rebellie in alle hoeken van Syrië. De Fransen kregen weer greep op het land door fors militair ingrijpen, met inzet van vliegtuigen. Daarna kregen de Syriërs beetje bij beetje wat inspraak.

De opdeling werd in 1925 ongedaan gemaakt. Alleen Libanon bleef als afzonderlijke staat bestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden