Plein 2

Eigentijds Binnenhofs: weer een ‘hangpuntenbrief’

Premier Mark Rutte tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Het was een weinig verheffende vertoning, vorige week woensdagavond in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Selçuk Öztürk (Denk) betichtte Machiel de Graaf (PVV) van fraude, zonder enig bewijs erbij te leveren. 

De Graaf reageerde furieus: “Zwijg daar eeuwig over! Want ik zal je najagen. Dan ben je van mij! Afgelopen, klaar!” Kamervoorzitter Khadija Arib wist zich met de situatie geen raad. “Het gaat lekker vanavond”, zei zij. “Mijn hemel.”

Terwijl Den Haag in lichte schok verkeerde, veerde in Groningen iemand op. Siemon Reker (1950, Uithuizen) heeft een zwak voor taal, in het bijzonder als die wordt gebezigd door bewoners van het Binnenhof. Reker was tot 2016 hoogleraar Groninger taal en cultuur, daarna verloor hij zich in een onderzoek naar typisch Haags woordgebruik. Dat resulteerde in zijn boek ‘Dat gezegd hebbend, taal in politiek Den Haag na 1950’.

Mijn hemel

Als Reker ‘mijn hemel’ hoort, komt hij onmiddellijk in actie. Een tocht door de archieven leert hem dat ‘mijn hemel’ ieder jaar wel een paar klinkt in de nationale vergaderzaal. VVD’ers zeggen het, PvdA’ers ook, D66’ers, een enkele GroenLinkser. Maar protestanten nooit. Als een CDA’er de uitdrukking gebruikt (Ruud Lubbers, Mona Keijzer), moet het een katholiek zijn.

Reker laat in zijn boek (360 pagina’s) zien hoe politici zich verliezen in ingewikkeld en soms ondoorgrondelijk taalgebruik. Hij wil absoluut niet normatief zijn, vertelt hij. Reker is vooral verwonderd over het ‘eigentijds Binnenhofs’. Bijvoorbeeld als hij minister Carola Schouten van landbouw hoort zeggen dat dilemma’s niet heel zwart-wit moeten worden aangevlogen vanuit het eigen schuttersputje.

Pluche­plakkers

Grove taal komt tegenwoordig op naam van de PVV (bezopen, hufter), SP (krankzinnig, puinzooi) en de VVD (idioot, zeiken), terwijl in de jaren zestig de PvdA opviel door ‘gelul’ en ‘geen bal’. Intussen rukt oppositietaal steeds verder op: door de pomp gaan, in het pak genaaid, pluche­plakkers, tekenen bij het kruisje.

Afgeven op de Amsterdamse grachtengordel past in dat rijtje. CDA’er Ries Smits bekritiseerde in 1994 het eerste paarse kabinet door te spreken van een ‘hoog grachtengordelgehalte van deze coalitie’. Tegenwoordig is grachtengordel een lievelingswoord van de PVV. Forum voor Democratie zul je er niet snel over horen foeteren; Thierry Baudet woont er zelf.

Concludent

Reker heeft een zwak voor premier Mark Rutte , die achteloos woorden als concludent, uitsorteren en geitenpaadje laat vallen. Dat laatste woord is uitgegroeid tot een begrip. De Süddeutsche Zeitung rept zelfs over een Ziegenpfad.

Er zijn woorden die langzaam uitsterven op het Binnenhof: amice, allengskens, rauwelijks, rijpelijk, menigvuldigheid, naarstiglijk, nooddruft, stipuleren.

Dan zijn er nog de Haagse eufemismen, zoals ombuigen (bezuinigen) en opplussen (loonstijging). Er is altijd wel ergens, op een van de ministeries, een stuurgroep aan het werk, of liever nog een taskforce. Dit resulteert dan in een plan van aanpak, dat, als het goed is, kan worden uitgerold.

Concepthoofdlijnenakkoord

Siemon Reker heeft bijzondere aandacht voor de nota’s en de notities. In 1950 circuleerde er een enkele, tegenwoordig struikel je er over. Er zijn beleidsnota’s, discussienota’s, herijkingsnota’s, najaarsnota’s en startnota’s. Die laatste worden vanzelfsprekend gevolgd door voortgangsnota’s. Dan zijn er nog kernpuntennotities, conceptnotities, evaluatienotities en hoofdlijnennotities. Uiteindelijk moet er dan een hoofdlijnenakkoord liggen, of in ieder geval een concepthoofdlijnenakkoord. Een slotakkoord kan ook. Of desnoods een interim-akkoord.

Als het onverhoopt toch misgaat, bijvoorbeeld doordat de onderhandelingen over een of ander akkoord vastlopen, komt er een hangpuntenbrief. Dat weet de lezer waarover er nog onenigheid is. Een knelpuntennota behoort ook tot de opties.

In de regeerperiode van Lubbers viel zo nu en dan de term hobbelproblematiek, soms gepaard met de term reikwijdteregeling. En als het echt mis gaat, is het hoofdpijndossier een feit.

De belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden