Eigenlijk zouden we terug moeten naar de basis

Beeld thinkstock

Onlangs werden op het Ministerie van Economische Zaken de resultaten van de hervorming van het Europese landbouwbeleid besproken. Het beleid, ooit ingesteld om honger uit te bannen in Europa, moest eerlijker, doelgerichter en groener worden. Is dat ook gelukt?

Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) is al lange tijd omstreden. De ambities voor de hervorming van 2013 waren daarom ook groot. Veel mensen begrijpen niet waarom er zoveel gemeenschapsgeld (ongeveer 40 miljard per jaar) gaat naar het ondersteunen van de landbouwsector. Ook zijn er vraagtekens over hoe het geld besteed wordt. Zo wordt gesteld dat de grote boerenbedrijven bevoordeeld worden ten opzichte van de kleineren. Om maatschappelijk draagvlak te creëren voor het GLB, besloot de Europese Commissie een aantal jaren geleden dat meer 'stakeholders', waaronder de burger, moesten meedenken met de invulling van het beleid. Er werd een 'maatschappelijk dialoog' gestart.

Het GLB, een compromistekst die de belangen van (inmiddels) 28 lidstaten, een enorme diversiteit aan boerenondernemers, maatschappelijke organisaties en miljoenen burgers in zich moet zien te verenigen, is zó complex, dat er maar een handjevol mensen is dat er echt iets van snapt. Nog minder mensen weten aan welke knoppen ze kunnen draaien om verandering te bewerkstelligen.

De speelruimte die Eurocommissaris voor de Landbouw Dacian Ciolos had om de ambitieuze hervorming vorm te geven was klein. Deze speelruimte wordt ingeperkt door historische belangen, de kosten die gemoeid zijn met het uitvoeren van veranderende regels, en soms simpelweg door politieke verhoudingen in een nationaal parlement of het Europees Parlement. Mooie plannen sneuvelen in een politieke uitruil.

Is er dan helemaal niks veranderd? Jawel. Er is een begin gemaakt in het meer doelgericht maken van betalingen. Ook is er een herverdeling geweest van geld, zodat het GLB iets eerlijker is geworden. Goed nieuws is dat jonge boeren meer steun krijgen. Ook moeten alle boeren voortaan voldoen aan vergroeningseisen voordat ze geld krijgen. Maar is het Europees Landbouwbeleid grondig op de schop gegaan, zoals vooraf aangekondigd? Beslist niet. De resultaten van de dialoog zijn teleurstellend.

Hoe kun je bij de complexiteit en diversiteit aan meningen en belangen boven de waan van de dag uitstijgen, en een plan maken om te beslissen hoe de landbouw over 20, 30 jaar eruit ziet? Het basisidee, het Grote Verhaal achter het GLB was 50 jaar geleden heel simpel: Nooit Meer Honger. Eigenlijk zouden we terug moeten naar de basis. We laten alle schakels, alle moeilijkheden buiten beschouwing, en brengen twee essentiele 'stakeholders' bij elkaar: de maker, en de eter van het voedsel. De boer, en de consument. We moeten elkaar domme vragen kunnen stellen.

De afgelopen 50 jaar hebben in het teken gestaan van zoveel mogelijk voedsel produceren. De komende 50 jaar moeten in het teken staan van genoeg voedsel produceren, dat zorgt voor een gezond dieet, op een manier die houdbaar is. De vraag is of deze hervorming dit doel gaat bereiken.

Hoewel op nationaal niveau nog veel in te vullen valt, ligt de 2013-hervorming van het GLB ligt in grote lijnen vast. We staan aan het einde van een proces van dialoog. Maar we staan aan het begin van een periode van enorme verandering. Het is een periode van verwarring en transitie. Over twintig jaar zien het voedselsysteem en het GLB er volledig anders uit.

Met deze hervorming is de mammoettanker licht van koers gewijzigd. Ciolos sprak over een paradigmaverandering, maar dat lijkt wat voorbarig. In ieder geval zijn de zaadjes voor verandering geplant. Nu nog op zoek naar een nieuw Groot Verhaal.

Joris Lohman is voorzitter van YFM.

In het Eetcafé gaan boer en burger met elkaar in gesprek, stellen elkaar domme vragen en vinden misschien wel het nieuwe Grote Verhaal voor de landbouw in Europa. Volg ook de discussie over GLB op Twitter via #toekomstglb.

Beeld YFM
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden