'Eigen volk eerst. Dat is toch logisch?'

Peugeot is veruit de grootste werkgever in het Franse Sochaux. De vrouw op de foto komt niet voor in het artikel.Beeld HH/An-Sofie Kesteleyn

Het Front National is Frankrijks grootste partij, voor langere tijd zo lijkt het. Traditionele partijen hebben geen antwoord op de werkloosheid en de vraag wat het betekent om Frans te zijn.

Sochaux tegen de Zwitserse grens is synoniem met Peugeot. De eerste vestiging van het automerk die hier staat was in de jaren zeventig met 40.000 werknemers de grootste fabriek van Frankrijk. De familie Peugeot bouwde huizen en scholen voor zijn arbeiders die zaterdag vaak waren te vinden op de tribunes van de voetbalclub van Peugeot, de FC Sochaux-Montbéliard. Stemmen, dat deden ze in het dorp - het telt maar 6000 inwoners - vooral op de PCF, de communistische partij.

Nu werken op het indrukwekkende fabrieksterrein van 260 hectare veel minder mensen, zo'n 10.000. De FC speelt al een tijd in de tweede divisie en werd deze zomer door Peugeot verkocht aan een Chinese investeerder. En sinds de communisten het betonnen hôtel de ville (gemeentehuis) in 1992 verlieten na een bewind van 44 jaar, groeide het Front National (FN). Verkiezing na verkiezing.

Met het Front gaat het uitstekend in perifere gebieden als de regio waarin Sochaux ligt, Bourgogne-Franche-Comté. Lijsttrekker Sophie Montel eindigde afgelopen zondag bij de eerste ronde van de regionale verkiezingen verrassend als eerste. Met 31,48 procent van de stemmen hield zij de kandidaten van Les Républicains (24 procent) en de Parti Socialiste (22,99 procent) ruim achter zich. In Sochaux haalde zij zelfs bijna een absolute meerderheid, 48 procent.

Herverkiezing
De Franse economie hapert, en 'werk' is volgens peilingen voor kiezers de belangrijkste reden om op het Front te stemmen. Onlangs bereikte de werkloosheid een nieuw hoogtepunt, ruim 10 procent van de beroepsbevolking en een kwart van de jeugd van 15 tot 24 jaar heeft geen baan. Sochaux en omstreken houdt - dankzij Peugeot en alle toeleveringsleveranciers - gelijke tred met dat gemiddelde.

President François Hollande belooft al jaren de trend te keren. Als dat niet lukt, zegt hij steeds, is hij geen kandidaat in 2017 voor zijn herverkiezing. Ondertussen vertoont de werkloosheidscurve alleen maar een stijgende lijn: bij zijn aantreden in 2012 stond de teller op 9,4 procent en nu op 10,2 procent, een evenaring van het naoorlogse record van 1997.

Het is het loon van de angst: net als zijn voorganger Nicolas Sarkozy schrikt Hollande terug voor drastische ingrepen die op weerstand stuiten. Hervormen gaat tergend langzaam in Frankrijk, ongeacht de kleur van de bewoner van het Elysée-paleis. Zo is het minimumloon, de SMIC, heilig verklaard. Elk jaar probeert de regering zijn sociale gezicht te laten zien door de minima 'een steuntje in de rug' te geven.

BBP en werkloosheid.Beeld Trouw. Bron: Eurostat, Oeso, Insee

Helemaal fout, zegt onder anderen de econoom David Thesmar. "De SMIC (1475 euro bruto per maand) blokkeert het scheppen van ongeschoolde banen in de dienstensector. En het is juist dit soort werkgelegenheid waar een post-industriële samenleving het van moet hebben. Frankrijk is het enige land dat dit nog niet heeft begrepen, vrijwel nergens is het minimumloon hoger dan in Frankrijk. Het resultaat: een op de drie niet-gekwalificeerden zit thuis." Behalve de SMIC maken de hoge werkgeverslasten de arbeid te duur en maakt de ontslagbescherming werkgevers huiverig om mensen aan te nemen.

Culturele factor
Het is echter niet alleen het falen op economisch gebied dat het FN aan ongekende scores helpt: immigratie, zorgen over de islam, veiligheid en het gebrek aan autoriteit van de staat zijn al jaren redenen om op het Front te stemmen. In de rest van Europa is dat niet anders, toont de winst van de aan FN verwante partijen in onder andere Nederland, Zweden en Denemarken - allemaal landen met een veel lagere werkloosheid. "De culturele factor weegt minstens zo zwaar", beaamt Thesmar.

Het verhaal over werkloosheid is propaganda van de gevestigde partijen, meent zelfs Peugeot-werknemer Antoine Rocrouge (47). "Ik heb een baan en stem ook FN", zegt Rocrouge die net de poort uitkomt. "Ze hebben het niet graag over de werkelijke reden waarom steeds meer kiezers voor het FN gaan, werkloosheid is een veilig onderwerp."

"De waarheid is, dat wij er genoeg van hebben", vervolgt Rocrouge, terwijl hij naar zijn auto loopt. "Wij betalen veel te veel belasting en ondertussen gaat er geld naar vreemdelingen die daar niets voor hoeven te doen. Ze krijgen zelfs dure kaartjes voor de tgv om het hele land door te reizen terwijl je ze bij de grens zou moeten terugsturen. Ondertussen zie ik hoe mijn tachtigjarige buurvrouw met een pensioen van 800 euro moet rondkomen."

Uitgangspunt
Is Rocrouge een voorstander van het principe eigen volk eerst? Hij staat stil en haalt zijn schouders op. Een kwestie van gezond verstand, vindt hij. "Als je voor een familie moet zorgen en je budget is beperkt, dan kies je voor je eigen kinderen. Dan ga je toch ook je geld niet geven aan behoeftigen die je niet kent? Dat moet ook het uitgangspunt zijn van een regering: de eigen burgers komen eerst. Een regering die iets anders doet verzaakt zijn plicht."

Jean-Marie Le Pen (links) en zijn dochter Marine Le Pen in mei dit jaar. De populariteit van FN neemt toe sinds Marine Le Pen het leiderschap van haar vader heeft overgenomen in 2011.Beeld afp

Lang niet iedereen is nu FN bij Peugeot. Maar het zijn er wel veel. Ze herhalen de klacht van Rocrouge over buitenlanders die niet werken, zich niet aanpassen maar wel overal aanspraak op kunnen maken. De aanslagen van 13 november hebben het idee 'genoeg is genoeg' versterkt.

"Er moet iets gebeuren", vindt David Mongin (48) die net op zijn mountainbike stapt. "Het is heel simpel. Wij hebben het met rechts geprobeerd, met Sarkozy. We hebben het met links geprobeerd, met Hollande. Maar er is niets veranderd, de immigratie ging gewoon door, de koopkracht is niet verbeterd, de perspectieven voor onze kinderen zijn niet beter." Hij fietst weg. "En nu willen we het wel met het FN proberen!", roept hij, omkijkend.

Collaboratie
De socialisten en de kandidaten van centrum-rechts, merk je in Sochaux, blijven het antwoord op de uitdager schuldig. Ze nemen hun toevlucht vooral tot het wapen dat altijd is gebruikt tegen het Front; het tot leven wekken van het spook van oorlog en collaboratie van het Vichy-bewind. "Het Front National, dat is Vichy", zo zei bijvoorbeeld Jean-Christophe Cambadélis, voorzitter van de Parti Socialiste.

Premier Manuel Valls probeert het door erop te hameren dat het FN 'haaks staat op de waarden van de republiek'. Maar hij zegt alleen nooit welke waarden de familie Le Pen dan precies geweld aandoet.

"Valls noemt geen enkel voorbeeld omdat die voorbeelden er niet zijn", zegt de filosofe Nathalie Krikorian-Duronsoy. Ze analyseert al jaren alle toespraken, teksten en mediaoptredens van Marine Le Pen.

"Het Front National wordt door politici en mijn collega-deskundigen nog steeds vooral bekeken door de bril van het anti-racisme uit de jaren tachtig. Maar die blik voldoet niet meer omdat de partij onder leiding van Marine is veranderd. Je vindt nog wel racisten onder de aanhang van het FN, die tenslotte extreem-rechtse wortels heeft. Maar de boodschap, de partijlijn is niet racistisch."

Beeld Trouw. Bron: Eurostat

Niemand hoort Marine Le Pen nog over de préférence nationale, 'de nationale preferentie', een leerstuk van haar vader Jean-Marie. "Hij had het idee om iedereen met de Franse nationaliteit voorrang te geven bij het verdelen van banen, huizen of uitkeringen. Bij hem was dit een manier om autochtone Fransen te bevoordelen. Marine ziet dat anders. Zij zegt dat ze alle Fransen wil verdedigen, 'wat hun etnische of religieuze wortels ook zijn'. Het FN is een nationalistische, maar geen anti-republikeinse of racistische partij."

Marine Le Pen zegt zelf dat haar partij de enige is die de integriteit van de natie verdedigt. Daarin heeft zij geen ongelijk, vindt Krikorian-Duronsoy. "De principes vrijheid, gelijkheid, broederschap van de Franse Revolutie van 1789 zijn met de laïcité, de gewetensvrijheid, vrijheid van meningsuiting, het fundament onder het ideaal van de Franse republiek. Maar het is een ideaal van sociale eenheid. Het multiculturalisme dat velen hebben omarmd, vervangt dit ideaal door een ideaal van vreedzaam naast elkaar levende gemeenschappen die elk eigen zeden en gewoonten hebben."

Alleen al het begrip 'natie' stond, vooral bij links, gelijk aan fascisme, herinnert Krikorian-Duronsoy aan de felheid waarmee de eigen geschiedenis en cultuur lang zijn verketterd. "Met de tricolore, de vlag, wilde niemand gezien worden. Volgens de nieuwe consensus moest Frankrijk nieuwkomers niet langer assimileren of zelfs integreren, maar hun cultuur respecteren. Die consensus is een directe oorzaak van het succes van het FN, de behoefte aan een positief nationaal verhaal is enorm."

Hol
Nu ze worden geconfronteerd met de electorale gevolgen van hun ideologische keuze, doen de socialisten en centrum-rechts verwoede pogingen het idee van de republiek terug te veroveren. Zo vroeg Hollande of men de vlag wilde uithangen om de slachtoffers van 13 november te herdenken. "Maar dat is moeilijk als je dertig jaar lang de loftrompet hebt gestoken over de diversiteit. 'Republiek' klinkt hol in zijn mond. Bij Le Pen heeft het veel meer betekenis, omdat zij een duidelijk antwoord geeft op de vraag wat het betekent om Frans te zijn."

Zo hebben de traditionele partijen een dubbel probleem. Ze zijn volgens Krikorian-Duronsoy zowel onmachtig gebleken de economie weer vlot te trekken, als een antwoord te bieden op de zorgen over immigratie. En dat speelt nu al decennia, jaren waarin het FN steeds verder groeide. Die dubbele voedingsbodem, die dubbele onmacht, maakt het niet waarschijnlijk dat de opmars van het FN snel wordt gestuit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden