Eigen school cruciaal voor etnische kerken

De rooms-katholieke inwoners van Fox River Valley in de Amerikaanse staat Wisconsin gaan een molen bouwen. Ze hebben de afgelopen jaren hun Nederlandse wortels herontdekt en daar willen ze de vruchten van plukken. Hollandse Amerikanen in Michigan en Iowa trekken al jaren drommen toeristen met hun tulpen- en molenfestivals, waarom zou Hollandtown daarbij achterblijven?

Het was een curieuze ontdekking in de marge van het congres 'Klonten in de smeltkroes', dat gisteren en eergisteren werd gehouden aan de Vrije Universiteit. Te midden van alle calvinistische groeperingen en afsplitsingen van groeperingen die met hun Nederlandse achtergrond de decennia trotseren, zijn er ook katholieken uit Nederland die hun sporen hebben nagelaten in het grote Amerika.

Halverwege de negentiende eeuw ontvluchtten enkele honderden Brabanders de armoede van De Peel onder leiding van pastoor Theodorus van den Broek. Hun nakomelingen zouden, volgens een enquête die onderzoeker en publicist Lucas Ligtenberg op twee rk scholen in Wisconsin hield, onder hun geassimileerde voorkomen nog steeds hun Nederlandse wortels koesteren. Ze hebben Nederlandse achternamen, ze weten nog van grootouders die het Nederlands machtig waren, ze zijn het schuttersfeest trouw gebleven, en er is zelfs een Brabantse kermis in het dorp Little Chute.

Onder de congresgangers was wat scepsis te proeven over de uitkomsten van Ligtenbergs enquête. De inwoners van Fox River Valley mogen wat oppervlakkige Brabantse kenmerken behouden hebben, over het algemeen zijn ze veel geassimileerder dan de nazaten van de Nederlandse protestanten. Die band met het oude moederland zou vooral zijn ingegeven door commerciële motieven. De Brabantse kermis is onlangs ingevoerd en ook met andere activiteiten wil men proberen om toeristen te trekken.

Uit de geschiedenis die Ligtenberg vertelde bleek dat de Brabanders in de negentiende eeuw noodgedwongen snel aansluiting zochten bij Ierse en Duitse katholieken in Wisconsin. De pater-pionier aan het hoofd van de kolonie stierf al na een paar jaar, en door het ontbreken van bijvoorbeeld Nederlandse scholen was het met de continuïteit van het Brabants-katholieke leven snel gedaan.

Ligtenbergs bijdrage was een mooi contrapunt in de tweedaagse conferentie over duurzame Nederlandse gemeenschappen in Noord-Amerika. Tussen alle lezingen over kleine rechtzinnige groepen die worstelen met hun religieuze én Nederlandse identiteit, even geen getob over integratie, maar louter de lusten van de roots.

Zijn betoog maakte en passant duidelijk dat eigen scholen cruciaal zijn voor het voortbestaan van een etnische kerkelijke groepering. Voorbeeld daarvan zijn Gereformeerde Gemeente-achtige kerken en de Amish. Zij houden het onderwijs in eigen hand. Desnoods door hun kinderen thuis les te geven.

Ook de Canadian Reformed Churches, die gelieerd zijn aan de vrijgemaakt-gereformeerde kerken in Nederland, hebben ondanks hun betrekkelijk kleine omvang (15000 leden) eigen onderwijs. Dat houdt hun jeugd binnenboord en het vrijgemaakte middelbaar onderwijs draagt bij tot huwen in eigen kring. Toch kunnen de Canadian Reformed de moderne samenleving niet buiten de deur houden, bleek uit de bijdrage van professor Frederica Oosterhoff uit Ontario. Net als de GKV in Nederland vinden ook de Canadese vrijgemaakten dat ze een roeping hebben in de samenleving. Daardoor kunnen ze zich niet in hun eigen kring opsluiten. De Canadian Reformed zijn weliswaar een stuk behoudender dan hun Nederlandse broeders en zusters, toch moeten ook zij keuzes maken. Tot nu toe prevaleert de trouw aan de Vrijmaking van 1944, maar Oosterhoff maakte er geen geheim van dat de jeugd minder belang hecht aan de eigen traditie.

De vraag of het nu zo rampzalig zou zijn als etnische kerken op den duur verdwijnen kwam op het Smeltkroes-congres nauwelijks aan de orde. Zoals er evenmin veel aandacht was voor de rol van (de kerk in) het oude moederland in de nieuwe wereld. Emeritus godsdienstsocioloog Gerard Dekker benadrukte in zijn slotwoord dat de etnische kerkelijke groeperingen gedwongen zijn zich te bezinnen op hun grondslagen. Alleen wie weet wat de kern van zijn identiteit vormt, kan over aanpassingen onderhandelen. Met een speelse variant op de bijdrage van Robert Swierenga een dag eerder, die sprak van de keuze tussen bruggen slaan of muren bouwen, suggereerde Dekker een Oudhollandse variant: ophaalbruggen. Soms kun je of moet je met je omgeving mee, soms kun je de brug beter ophalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden