Eigen dodenherdenking voor Nederlanders in Israël

TEL AVIV - Om tien uur 'sochtends klinkt de sirene. Het nerveus razende verkeer op de Petach Tikwa-weg in Tel Aviv komt tot stilstand. Chauffeurs stappen uit, staan eventjes strak stil.

van onze correspondent

De tv vertoont de namen van vermoorden uit de Tweede Wereldoorlog. In een zaaltje in een zijstraat van de Petach Tikwa-weg klinken Nederlands-Joodse namen. 'Mijn zuster Chelly, mijn broer Hartog, mijn ouders, mijn tante, mijn oma, mijn vriend en zijn familie...' Na de namen volgen zinnen als: ,,En tientallen neven en nichten'', of ,,Ik heb ze geen van allen gekend'' en ,,En ik ben de enige van mijn familie wiens naam ik niet hoef te zeggen''.

De meesten hebben hun lijsten met zorg voorbereid. Wie wel en wie niet te noemen? Een mevrouw wier beurt al voorbij is, roept ineens: ,,En de helft heb ik nog vergeten te noemen''.

Het project 'ieder mens heeft een naam', dat in heel Israël opgang heeft gemaakt, is van Nederlandse makelij. Het begon in 1989 met een protestactie tegen de vrijlating van de Twee van Breda. Oud-Nederlanders citeerden voor de Nederlandse ambassade in Tel Aviv een dag lang uit de gedenkboeken met de namen van de 107000 Nederlandse oorlogsslachtoffers. Toch vindt pas dit jaar voor het eerst een eigen 'Nederlandse' bijeenkomst plaats, georganiseerd door de stichting Elah, die psychosociale hulp verleent aan oud-Nederlanders. Ze had op dertig mensen gerekend, er kwamen honderd.

,,Mijn man is Israëliër'', zegt een vrouw. ,,Ik merkte bij hem en andere Israëliërs dat er niet echt plaats is voor onze gevoelens. Hier begrijpen we elkaar, we zijn land- en lotgenoten.''

,,Ik was dolblij toen ik de uitnodiging kreeg'', vertelt een ander. ,,Tot nu toe heb ik me op Jom Hasjoa, de dag van de sjoa, altijd thuis verstopt.'' De oorlog heeft ze als kind in de onderduik overleeft, haar familie is weggehaald. In 1954, zestien jaar oud, trok ze in haar eentje naar Israël. ,,Het is alsof ik hier met het lezen van de namen een soort graf heb gevonden, voor het eerst van mijn leven.'' Ze is niet de enige.

In Israël is jarenlang 'neergekeken' op de overlevenden. Ondanks alle ceremoniën paste het niet bij de ethos van de nieuwe natie, waar je sterk hoorde te zijn. In Europa, zo heette dat, hadden de Joden zich als lammeren naar de slachtbank laten voeren. Treuren kon ook niet, het land moest opgebouwd!

Nederlanders mochten al helemaal niet klagen, want Holland gold als een land dat oh zo goed was geweest. De laatste jaren is er meer ruimte voor de persoonlijke geschiedenissen. Ouders die hun kinderen nooit iets konden vertellen, kunnen nu -soms- hun verhaal kwijt bij hun kleinkinderen die wel durven te vragen.

,,Jom Hasjoa is een rotdag'', zegt een dame. ,,Maar als ik met alle ellende in Israël twijfel wat ik hier doe, dan besef ik op deze dag hoe heerlijk het is dat ik hier ben.'' Een ander vindt het juist een aanmoediging om tegen het racisme te strijden, het voor de Palestijnen op te nemen. Niet iedereen deelt die conclusie.

,,We moeten niet weer over ons heen laten lopen, niet weer een minderheid worden.'' De politieke discussie is een zijspoor. Sommigen zitten er nog altijd mee dat ze hun ouders niets hebben durven vragen, of hun kinderen niets durven te vertellen. Ook bij de tweede generatie zijn de emoties nog vaak te bedreigend.

,,De Duitser die mijn tranen heeft verdiend, is nog altijd niet geboren'', zegt een man, de onderdrukte tranen in zijn ogen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden