Eicel maken uit huid van ongeboren big

Het onderscheid tussen lichaamscellen en ei- en zaadcellen vervaagt. Het blijkt nu mogelijk om uit foetale huidcellen van varkens eicellen te ontwikkelen.

Voorlopig staat niet vast of zulke eicellen ook bevrucht kunnen worden en of er ooit gezonde biggen van komen. Dat lukte de Canadese onderzoekers, die hun ontdekking in Nature cell biology (april) publiceren, in elk geval nog niet.

Alle celtypen, van grote teen tot oorlel, ontstaan uit embryonale stamcellen. Zulke stamcellen kunnen in het embryo nog alle kanten op, en ook in de reageerbuis worden ze verschillende richtingen op gestuurd. Zo kweken celbiologen zenuwcellen en spiercellen, voor therapeutische doeleinden.

In een embryo krijgen sommige van zulke stamcellen de opdracht geslachtscel te worden. Daarvoor 'aangewezen' reizen ze af naar de geslachtsklieren om daar eitjes of zaad te vormen. Dat zijn totaal andere cellen dan de minuscule bolletjes waaruit ons lichaam, van top tot teen, is opgebouwd.

De keuze is duidelijk: een stamcel wordt óf lichaamscel óf geslachtscel. En de laatste behandelen we met respect, want de geslachtscel brengt nieuw leven voort. Maar de studie van de Canadezen laat zien dat dit onderscheid betrekkelijk is. Stamcellen in de huid van foetale biggen worden op termijn huidcel, maar als deze huidcellen in spe lang genoeg op de juiste voedingsbodem vertoefden, zetten ze koers richting geslachtscel.

Dat gebeurde niet in een handomdraai. Na 40 dagen kweken doken de eerste signalen op die geslachtscellen normaal ook vertonen. Daarna ontstonden ingewikkelde celstructuren, waaruit een paar weken later de eerste eicellen tevoorschijn kwamen.

En er zat potentie in: sommige van de eicellen begonnen spontaan, zonder bevruchting, embryo-achtige weefsels te vormen. Dat verschijnsel heet parthenogenese en is vooral bekend van insecten. Zo maakt een wandelende tak de volgende wandelende tak zonder tussenkomst van een zaadcel.

De Canadezen kijken zelf op van hun vondst. Hoe is het mogelijk dat een lichamelijke stamcel zo'n metamorfose ondergaat? Betreft het verdwaalde geslachtscellen in de huid? De onderzoekers vermoeden eerder dat stamcellen die al op weg zijn om huidcel of anderszins te worden, ook later nog over het biochemische gereedschap blijven beschikken om geslachtscel te worden.

De 'huideicellen' bleken nogal fragiel, en bevruchting ervan lukte nog niet. De ontdekking opent wel wegen om de ontwikkeling van eicellen in de reageerbuis te volgen. En ze relativeert het heilige onderscheid tussen geslachtscellen en de cellen die we losmaken als we flink op ons hoofd krabben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden