EHBO speurt naar ogen met bevroren maantjes

Van een onzer verslaggeefsters BIRDAARD/OUDE LEIJE - “Heeft u een doekje voor mij? Mijn bril is beslagen.” Half elf 's avonds. Een jonge toerrijder klampt de mensen aan van de EHBO-post in Birdaard, een dorp tussen Dokkum en Bartlehiem. Nee, hij hoeft alleen maar een brillendoekje, verder niks. Hij is immers zo in Leeuwarden, zeker nu hij de wind mee heeft. Even later laat hij zich onder lichte dwang van het ijs afhalen.

“Bevroren ogen, dan gaan ze wazig zien”, constateert de EHBO buiten het gehoor van de onfortuinlijke schaatser. Eer zijn ogen zijn ontdooid en hij weer wat bij zijn positieven is, is een uur verstreken. En dan is het te laat om schaatsend de laatste kilometers naar Leeuwarden te maken. De Friese hoofdstad zal hij zeker halen, maar dan wel in een van de bezembussen. Die reden zaterdagavond laat af en aan om oververmoeide uitvallers naar de Friese hoofdstad te brengen.

Bij de EHBO-post aan de finish ontstaat 's avonds een tijdelijk tekort aan hechtmateriaal. Veel rijders arriveren door valpartijen in de duisternis met snijwonden in het gezicht. Langs de route zelf behandelen de 65 EHBO-posten zaterdagavond honderden mensen: bevroren ogen en tenen, verstuikte polsen en enkels, en snijwonden - vooral in het gezicht. Het is de felle noordoostenwind die de rijders vooral in de 70 kilometer tussen Franeker en Dokkum - 'de hel van het noorden' - parten speelt.

Rond drie uur 's middags, de wind wakkert nog eens aan, zijn er tussen Franeker en Dokkum al zo'n dertig rijders van het ijs gehaald: in overleg met de EHBO besluiten ze zelf de tocht te staken. In Oude Leije, vlakbij Bartlehiem, wordt om half vijf de eerste rijder tot stoppen gemaand. Hij is helemaal in de war en wil graag naar Leeuwarden gebracht worden. In Oude Leije houden in de loop van de avond tientallen mensen het voor gezien. Voordat hij in de bezembus stapt, mompelt iemand: “Ik zag in elke lamp alle kleuren van de regenboog.”

“Mensen met bevroren ogen pik je er zo uit”, vertelt EHBO'er Wietse Oosterhof uit Oude Leije. “Mensen schaatsen met de oogleden naar beneden, maar de onderkant van hun ogen blijft onbedekt. Bij schaatsers met bevroren ogen zie je een half maantje. Meestal hebben ze het zelf niet in de gaten. Met wat zalf en wat rust kunnen de meesten verder schaatsen.” Onderkoelde mensen worden in een deken van aluminiumfolie en daaromheen nog een wollen deken gewikkeld, waarin ze een uur moeten blijven liggen.

Oude Leije - halverwege de 'hel van het noorden' - probeert de doorkomst zo aangenaam mogelijk te maken. Bij de kluunplaats worden alle rijders onder de arm genomen. Krijgen de enkels even rust. Vlakbij de EHBO-post tracteren de bewoners op warm water. Warm water! Het idee komt van beeldend kunstenaar Ids Willemsma, die in het aanpalende Hallum woont. Hij was zaterdag de eerste toerrijder die op houten schaatsen aankwam en krijgt daarvoor vandaag de Houten Schaats 1997. Dat hebben anderen vast ook nodig, dachten ze in Oude Leije. Dus voerden ze de rest van de dag in totaal zo'n 1200 liter water aan de dankbare passanten.

Net voor half tien 's avonds, de stempelpost in Franeker is dan al 2,5 uur dicht, moedigt het dorp de laatste groepjes aan: “Houd vol! Het is nog maar 9 kilometer naar Bartlehiem!” De EHBO haalt nog een jongen van het ijs die met zijn arm uit de kom in een rietkraag ligt. Maar dan is het afgelopen. Bij Bartlehiem begint rond die tijd de grote slachting. Bij bosjes vallen ze neer, de oververmoeide en versteende rijders.

Vijf voor twaalf. Terwijl de politie-helikopter al boven de Bonke cirkelt, rijden er drie kilometer voor het einde nog tientallen schaatsers onder het laatste bruggetje door. Op het moment dat Wim Wink uit Geesteren onder luid gejuich wordt begroet als officiële laatste binnenkomer, zwoegen de allerlaatsten onder het bruggetje door. Dát geeft de grootste voldoening: geen Elfstedenkruisje verdiend, maar wel op eigen kracht de Bonke gehaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden