EHBO aan het front redt peshmerga's

Nederlandse mariniers geven medische training aan Koerdische strijders. Mede daardoor overleeft 90 procent van hen het slagveld.

De slag om Mosul is zes dagen oud, en de Koerdische peshmerga-troepen betreuren ruim twintig doden. Het aantal dodelijke slachtoffers ligt vooralsnog veel lager dan tijdens de eerste gevechten tegen Islamitische Staat, twee jaar geleden.

Het dodental aan het 1000 kilometer lange Koerdische front is verminderd sinds de peshmerga training krijgt in medische verzorging. Nederland, dat 125 militaire trainers in Irak heeft, speelt daarbij een belangrijke rol.

In de oorlog tegen IS heeft de peshmerga de afgelopen twee jaar zo'n 1700 man verloren; de eerste 1200 in het eerste jaar. Gewonden werden aan het front niet behandeld en bloedden onderweg dood, vertelt Jeroen van het korps mariniers, die als onderdeel van de coalitie tegen IS tien weken lang honderden peshmerga's medische training heeft gegeven, net als zijn drie voorgangers. Vanwege Jeroens veiligheid houdt Defensie zijn achternaam geheim.

"Het was: zo snel mogelijk in een voertuig en naar een hulppost", vertelt hij op een basis in Erbil. "Toen ik de mannen vroeg hoe lang duurt het voor je bent doodgebloed, zei er één: een half uur. Hebben ze gezien in een film. We vertellen ze dat je in twee minuten dood bent." Het grootste deel van zijn aandacht gaat dan ook naar het stelpen van slagaderlijke bloedingen. "Ons principe is: 'Treat first what kills first'."

Hij leert ze niet alleen een tourniquet aan te leggen om de bloeding te stelpen, maar vooral ook de anatomie erachter. Hij toont ze wat voor materialen gebruikt kunnen worden als tourniquet. En laat ze dan eindeloos oefenen, uiteindelijk tijdens een nabootsing van een crisissituatie, waarin hijzelf vaak slachtoffer is. "Met bloed dat eruit spuit. Ik heb een video van een cursist die stokstijf blijft staan, en dan maar een gaasje pakt om het af te dekken..."

Toch zijn de ervaringen positief. "We hebben feedback gekregen van coalitiepartners dat er iets gebeurd was met tourniquets, dat er op locatie werd behandeld. Je ziet dan dat 90 procent van die mannen het overleeft; daar krijg ik kippenvel van, dat is mijn motivatie."

In de weken voor de slag om Mosul was de prioriteit dat iedereen die militair getraind wordt ook een medische training krijgt. "Want bij Mosul kunnen heel veel gewonden en doden vallen en iedereen weet dat. IED's (geïmproviseerde explosieven die IS overal achterlaat, red.) zijn daarom hot, zelfmoordbommen ook, daar proberen we op in te spelen."

Tot grote tevredenheid van de peshmerga's, zegt hun woordvoerder generaal Halgurd Hikmat. "Ik heb de coalitie vandaag nog gezegd dat die trainingen een goed resultaat hebben." Met alle hulp sterven echter nog steeds peshmerga's aan bloedverlies, bleek onlangs aan het front, toen een schot in de borst fataal werd door gebrek aan goed verbandmiddel.

"We vragen om meer hulp, zoals mobiele klinieken vlakbij de frontlinie, medicatie en artsen", zegt de generaal. Deels is daar al gehoor aan gegeven: Canadezen zijn aanwezig met een mobiel veldhospitaal, waar gewonden na eerste hulp terechtkomen.

Daarnaast zijn er vrijwilligers die zich naar het front begeven, zoals de Amerikaan Pete Reed, een ex-marinier die opgeleid is tot 'wilderness emergency medical technician'. Aan het front verzorgt hij gewonden, maar ook hij geeft trainingen.

Samen met enkele collega's heeft hij in een jaar tijd ongeveer duizend peshmerga's een dag lang getraind. "Tijdens de laatste training kwam er iemand naar me toe die een video had gemaakt van wat we aan het front doen. Ik zou z'n video graag voor de lessen gebruiken: zó ziet het eruit als iemand doodbloedt, dit is waarom we jullie trainen."

Want Reed ziet een cultureel probleem: de kennis over het lichaam is minimaal en de meeste Koerden denken dat je alles met een pil kunt oplossen.

"De pilletjescultuur: met de hoofdpijnpil, de diarreepil en de schotwondpil", grapt hij.

Al snel wordt gedacht dat het aanleggen van tourniquets genoeg is; Reed vertelt over een peshmerga bij wie het bloeden was gestelpt, maar die na vervoer achterin een pick-up bij het ziekenhuis toch overleden bleek. "En het is zo simpel: rol ze op hun zij." De man was in zijn tong gestikt omdat hij niet in een stabiele zijligging was gelegd.

Reed wil zijn boodschap het liefst aan alle 180.000 peshmerga's overbrengen. "Ik flirt met het idee om een peshmerga-song te maken, en een bekende Koerdische zanger hen zo te laten vertellen wat ze medisch gezien moeten doen."

undefined

Militair ziekenhuis

Het Koerdische gezondheidssysteem is al overbelast vanwege de ruim 1,5 miljoen vluchtelingen en ontheemden die de regio heeft opgenomen. De gewonde peshmerga vormen een extra belasting, zegt dokter Nezar Taib, de directeur-generaal van het departement van gezondheid in de Koerdische stad Duhok. "We krijgen de slachtoffers van het strijdveld binnen, en die concurreren met de gewone verwondingen."

Hij is blij met de hulp van buitenlandse vrijwilligers die als 'medic' aan het front helpen. "Dat helpt, maar is niet genoeg. De hulp is primitief, en daarna komen de gewonden toch naar de ziekenhuizen."

Dat is een van de redenen voor het plan om een speciaal militair ziekenhuis te bouwen voor gewonde peshmerga's. "Die hebben ze overal ter wereld", zegt Taib verheugd, "en dat zou ons echt helpen, zo'n ziekenhuis speciaal voor de peshmerga."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden