Egyptenaren zijn bezorgd over sjiitische ambities

Iran wil onder de vleugels van de Amerikaanse bezetting in Irak doelen verwezenlijken waarvoor het in de jaren tachtig tevergeefs oorlog heeft gevoerd. Een Egyptische analyse van de ontwikkelingen in Irak en de rest van het Midden-Ooosten waarin de oeroude tegenstelling tussen de sjiitische en soennitische islam centraal staat.

CAÏRO - ,,Iran bestrijdt de vrede met alle middelen'', zegt Mohammed Abd Al-Monem beslist. ,,Het wil de erfenis van president Sadat vernietigen. Ze hebben hem nooit vergeven dat hij de sjah een eervolle begrafenis heeft gegeven. Nog steeds is een straat in Teheran genoemd naar Khalid Islamboeli, Sadats moordenaar.''

Abd Al-Monem is hoofdredacteur van het Egyptische weekblad Rose El Yossef. De afgelopen weken heeft het blad een harde campagne gevoerd tegen Iran, die vermoedelijk aardig weerspiegelt wat er in regeringskringen leeft. Voorzover er nog warme gevoelens waren, zijn die wel verkild na de arrestatie van een spion die namens Iran een terreurdaad zou hebben voorbereid. Al blijft dat vooralsnog een vaag verhaal.

Rose El Yossef is een fel pleitbezorger van de scheiding van staat en religie. Het weekblad is eigendom van de regering. In de kamer van Abd Al-Monem hangen portretten van president Moebarak. Maar het is te eenvoudig te concluderen dat het blad alleen maar autoriteiten naar de mond schrijft. Ook binnen de 'regeringspers' komt verscheidenheid van meningen voor. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat Rose El Yossef een zo uitgesproken analyse van het Midden-Oosten en een zo felle aanval op Iran publiceert zonder minstens gedeeltelijke instemming van hogerhand. De analyse wijkt vooral in zijn accentlegging af van wat in de westerse pers gebruikelijk is.

Abd Al-Monem hecht zwaar gewicht aan de oeroude tegenstelling tussen de sjiitische en soennitische islam. Vanuit die gezichtshoek bekijkt hij ook Irak. Hij denkt dat de meeste terreurdaden daar werk zijn van het sjiitische Iran en niet van soennitische extremisten zoals Aboe Moesab Al-Zarqawi de onthoofder, of aanhangers van Saddam.

Abd Al-Monem: ,,Volgens koning Abdallah van Jordanië zijn een miljoen Iraniërs de Iraakse grens overgestoken. Ze hebben rantsoenkaarten, waardoor ze straks mee kunnen doen aan de Iraakse verkiezingen. Veertigduizend van hen behoren tot de Revolutionaire Gardes. Ze willen het verkiezingsproces beheersen, zodat de sjiieten winnen. Vandaar al die moorden op Iraakse politieagenten, die toezicht moeten houden op de verkiezingen.''

Abd Al-Monem plaatst de gebeurtenissen in Irak in een groter kader: de pogingen van Iran om een sjiitische halvemaan te ontwikkelen, van Afghanistan tot Jemen, via Iran, Irak, Syrië en Libanon, alle landen met sjiitische bevolkingsgroepen, die in Iran en Irak zelfs de meerderheid vormen. Verzwakking van Saoedi-Arabië, dat ook sjiitische minderheden kent, is onderdeel van dat schema. Opvallend is dat hij het Syrische bewind vooral ziet als sjiitisch, niet als socialistisch, Arabisch nationalistisch of wat de regerende Baathpartij zichzelf verder mag noemen. Binnen het Syrische bewind zijn alawieten, aanhangers van een afwijkend islamitisch buitenbeentje, dat in de verte verwant is met de sjiah, oververtegenwoordigd.

Op de analyse van Abd Al-Monem valt wel iets af te dingen. Zo lijken aanslagen op Iraakse agenten vooral te zijn bedoeld om verkiezingen onmogelijk te maken, niet om ze te manipuleren. Onlangs is er een aanslag gepleegd op een kansrijke lijsttrekker, de door Iran gesteunde Abd Al-Aziz Al-Hakim. Geen waarschijnlijk doelwit voor Iraanse agenten.

Al is het gesprek kort, toch kan een blik op het Midden-Oosten met de bril van Abd Al-Monem op, met zijn nadruk op de sjiah en de soennah, verhelderend werken. Tot eind jaren zeventig lagen de verhoudingen duidelijk, Iran was sjiitisch en in andere landen waren de regimes soennitisch. Het waren twee gescheiden kampen. Maar sinds de ayatollah Khomeini eind jaren zeventig aan de macht kwam in Iran heeft hij er hard aan gewerkt om de scheidslijn te vervagen. In de Libanese burgeroorlog steunde hij een radicale soennitische militie in de havenstad Tripoli. Iran helpt de Palestijnse soennitische guerrilla-organisaties Hamas en Jihad. Omgekeerd leeft er onder soennieten bewondering voor de Libanese sjiitische militie Hezbollah.

Pikant: veel daders van de aanslagen van 11 september 2001 kwamen uit de tegen Jemen aanliggende, Saoedische provincie Asir, waar veel sjiieten wonen. Een ander voorbeeld van oecumene in terreurland: soennitische aanhangers van Bin Laden konden na de Amerikaanse inval in Afghanistan vluchten naar Iran.

In het laatste nummer van Rose El Yossef wijst Abd Al-Monem erop dat ook onthoofder Zarqawi, soenniet, in Iran is getraind. Onmogelijk is dat niet, aanhangers van Zarqawi, die in het noordoosten van Iraaks Koerdistan een eng Talibanstaatje hadden gesticht, vluchtten na de Amerikaanse inval naar Iran. Later kwamen ze terug en vormden ze de kern van de beruchte Ansar Al-Soennah.

Abd Al-Monem constateert dat Iran uitgerekend op het moment dat de VS Irak bezetten, de doelen bereikt waarvoor het in de jaren tachtig acht jaar lang tevergeefs een oorlog voerde met Irak: ,,Dat is wonderlijk.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden