Opinie

Egypte zit in een diepe impasse

Morsi krijgt niet meer het voordeel van de twijfel. Dinsdag waren er massale demonstraties tegen hem.Beeld AFP

Regering en oppositie praten niet langer met elkaar, de rechterlijke macht staakt, en stakingen leggen het land plat. Er dreigt een verdere escalatie van geweld.

De Egyptische president Morsi kwam op 22 november met een presidentieel decreet, waarmee hij voor veel Egyptenaren hét bewijs leverde dat hun eerstgekozen president nu al een dictator is. Hij krijgt in Egypte van niemand, behalve van de islamisten, nog het voordeel van de twijfel, integendeel. Een aantal groeperingen die Morsi mee in het zadel hielpen, staan nu op Tahrir.

Oppositiegroepen, sinds vorige week donderdag in een klap verenigd (!), kondigden weer een Tahrir sit-in af. Dinsdag waren er massale demonstraties in 24 van de 29 provincies, de grootste demonstratie zonder de Moslimbroeders. Liberalen kunnen dus ook het Tahrir vol krijgen. Een aantal hoofdkantoren van de Moslimbroeders in provinciesteden kwamen letterlijk onder vuur te liggen en in Caïro, Damanhour, Mahalla, Tanta, Alexandrië, Port Said, Assiout en Sharm El Sheikh waren er rellen, soms zo hevig dat de term burgeroorlog deze week is gevallen.

Het presidentieel decreet beoogt het volgende: verwijderen van corrupte rechters uit het tijdperk van Moebarak. Voorkomen dat senaat en Constitutionele Assemblee, beide gedomineerd door islamisten, ontbonden worden door het Constitutioneel Hof. En, rechtszaken van een aantal leden van het oude regime, vooral politieagenten, moeten over.

Op zich redelijk ogende argumenten. Ware het niet dat de president naast de uitvoerende macht eerder ook al de wetgevende macht over had genomen van de Militaire Raad. Hiermee heeft Morsi de gehele trias politica in handen. Voorts regelt het decreet dat besluiten van Morsi niet juridisch getoetst hoeven te worden, en geeft het de president de bevoegdheid om op redelijk vage gronden noodtoestandachtige maatregelen te nemen. Met het presidentieel decreet hebben Morsi en de Moslimbroeders wel heel snel laten zien wat zij onder 'democratie' verstaan: dictatuur van de meerderheid.

Ook in de media zijn de islamisten hun invloed snel aan het uitbreiden. De door islamisten gedomineerde senaat vervangt hoofdredacteuren van staatsmedia door nieuwe, van wie een aantal zelfs geen enkele journalistieke ervaring heeft. Ook vakbondsleiders worden vervangen. Dit zijn allemaal tekenen dat de liberale oppositie wel eens gelijk zou kunnen hebben in haar vrees dat de Moslimbroeders, evenals Moebarak, afstevenen op een dictatuur. En ditmaal een die mensen ook nog in hun persoonlijke vrijheden gaat beperken, met als rechtvaardiging dat dit een hemelse missie is.

Volgens staatsrechtgeleerden heeft de president genoeg alternatieven om Moebaraks rechters te verwijderen, bijvoorbeeld via juridische regelgeving. Maar een dergelijke wet zou weer door het Constitutioneel Hof kunnen worden tegengehouden. Dat is al twee keer eerder gebeurd.

De oppositie zegt dat ze niet langer met Morsi in dialoog wil na eerdere ervaringen waarna Morsi vervolgens geen enkele rekening met hun bezwaren houdt, zo luidt hun klacht. Ze verwerpt ook de conceptgrondwet, en is massaal uit de grondwetschrijvende commissie gestapt. Ziehier de politieke impasse.

Dat voor- en tegenstanders van Morsi met elkaar op straat willen vechten, is de afgelopen dagen wel gebleken. Veel rechtbanken hebben hun werk neergelegd, en volgende week gaan de media een dag op zwart. Landelijke stakingen en de oproepen tot 'burgelijke ongehoorzaamheid' brengen Egypte steeds verder in staat van chaos, en op de rand van de economische afgrond.

De vraag is of de anti-Morsi demonstranten hun momentum vasthouden, en of we een verdere escalatie van geweld gaan zien. De oppositie lijkt de aanval op de Moslimbroederschap te hebben ingezet. Moslimbroeders zouden hier weer tegen in verzet kunnen gaan. De woede is groot.

De Moslimbroeders zijn onder vorige regimes keihard aangepakt. Het lijkt erop dat de angst er bij hen goed in zit en dat ze nu alle macht pakken die ze kunnen pakken, omdat ze bang zijn wellicht ooit weer in de underdogpositie te komen. Ze zullen er daarbij van overtuigd zijn dat ze met een hemelse missie bezig zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden