Egypte houdt deur naar vrede open

Na de urenlange bombardementen op Gaza, vorige week, riep Cairo zijn ambassadeur terug. Dat was een welbewust gebaar: de maatregel kwam hard aan in Israël maar de praktische gevolgen bleven beperkt.

Egypte heeft met het terugtrekken van zijn ambassadeur uit Tel Aviv de deur naar Israël allesbehalve dichtgeslagen. Ook zonder de ambassadeur op z'n post blijft Cairo zich actief bemoeien met het vredesproces in het Midden-Oosten.

De Egyptische minister van buitenlandse zaken heeft samen met zijn Jordaanse ambgenoot deze week met hoge Palestijnse functionarissen overlegd hoe er een einde kan komen aan het geweld in de Palestijnse gebieden. Dat gesprek volgde op een bezoek van de Jordaanse koning Abdallah aan president Moebarak, afgelopen zondag. Abdallah stuurt voorlopig geen nieuwe ambassadeur naar Tel Aviv en zit daarmee op dezelfde lijn als de Egyptische president.

Kort daarvoor had Moebarak aan de Israëlische veiligheidsadviseur Danny Yatom uitgelegd dat hij na de urenlange Israëlische bombardementen op Gaza van vorige week 'geen keuze had'. Maar hij zei erbij dat het vertrek van de ambassadeur ,,geen belangrijke gevolgen heeft voor de Egyptisch-Israëlische betrekkingen noch voor Egypte's betrokkenheid bij het vredesproces''.

Israël is geschrokken van de reactie uit Cairo en Amman, waar men zich juist had ingezet om radicale acties van de Arabische wereld tegen Israël te voorkomen. Veel verder dan een oproep aan Israël het geweld te staken, het aandringen op gerechtelijke stappen wegens oorlogsmisdaden tegen Israëlische bewindspersonen, de suggestie diplomatieke banden met Israël te beëindigen en het creëren van twee fondsen voor de Palestijnen, kwam het tot dusverre niet. Marokko en Tunesië sloten hun verbindingsbureautjes, Katar zijn handelskantoor.

Maar toen het geweld niet af- maar eerder toenam, werd de druk op de enige twee Arabische landen met diplomatieke banden met Israël steeds groter. Niet alleen vanuit de Arabische wereld, maar ook vanaf de Jordaanse en Egyptische straat, waar burgers pal staan voor de Palestijnen en veel hardere actie willen dan hun regeringen nemen. Zij voelen grote verbondenheid met de Palestijnen, die zij op tv met stenen voor hun land en vrijheid zien vechten, waarbij ze met scherp worden beschoten. Om ernstige, tegen de regering gerichte onrust te voorkomen zijn in Jordanië betogingen ter ondersteuning van de intifada verboden. In Egypte demonstreren wekelijks duizenden studenten en jongeren op de campussen en bij ingangen van moskeeën, terwijl hele politiemachten moeten voorkomen dat zij de straat opgaan.

De Egyptische president Moebarak moest dan ook wel reageren op de bombardementen op Gaza. Het terugroepen van zijn ambassadeur was een harde boodschap. Want de enige keer dat dit gebeurde, was in 1982, na het bloedbad in de Palestijnse kampen Sabra en Sjatilla in Libanon. Israël moest begrijpen dat de jongste aanvallen op de Palestijnen voor Egypte even zwaar wegen als de gruwelen van toen.

De boodschap luidt ook -zeker nadat Jordanië zich achter Egypte's voorbeeld had geschaard- dat de strijd in de Palestijnse gebieden geen louter Palestijns-Israëlische aangelegenheid is. De kwestie heeft gevolgen voor Israëls betrekkingen met de hele Arabische wereld. Israël is door de maatregelen sinds de vredesconferentie in Madrid niet meer zo geïsoleerd binnen die wereld geweest.

Die boodschap kwam niet alleen aan in Israël, maar ook bij de Egyptische en Jordaanse burgers, en in de rest van de Arabische wereld. In Egypte mochten de demonstranten voor het eerst in vele weken weer de straat op. In de Palestijnse gebieden verbrandden betogers kort geleden nog Egyptische vlaggen en portretten van Moebarak, uit woede over diens terughoudende beleid. Nu uitten zij hun vreugde door met dezelfde vlaggen te zwaaien.

Moebarak koos heel bewust voor een reactie die hard aankomt maar beperkte gevolgen heeft. De Egyptische ambassade in Tel Aviv blijft open, en datzelfde geldt voor de Israëlische in Cairo. Egypte blijft in gesprek met Israël, zoals blijkt uit het bezoek aan Cairo van veiligheidsadviseur Yatom. Egypte gaat ervan uit dat een totale isolatie van Israël ieder vredesoverleg onmogelijk maakt. Het ziet zijn eigen rol in dat overleg als cruciaal. ,,Als Egypte zich uit het vredesoverleg zou terugtrekken, is er geen overleg meer'', zei minister Moesa van buitenlandse zaken vorige week nog. Dit heeft echter wel gevolgen voor het arsenaal aan maatregelen dat Egypte nog heeft om Israël onder druk te zetten. Voor waarnemers in Cairo is het dan ook de grote vraag welk signaal Moebarak nog kan afgeven, dat indruk maakt in Israël én op de Arabische straat, mocht het vertrek van zijn ambassadeur Israël nog niet bij zinnen brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden