Efraín Ríos Montt (1926-2018): bijbel in de ene hand, geweer in de andere

De Guatemalteekse generaal Jose Efrain Rios Montt tijdens zijn proces in 2013. Beeld EPA

Ronald Reagan was enthousiast na zijn ontmoeting in 1982 met zijn Guatemalteekse ambtsgenoot Efraín Ríos Montt: "Ik weet dat hij de levenskwaliteit voor alle Guatemalteken wil verbeteren en sociale gerechtheid wil bevorderen."

Een gotspe. Terwijl Reagan en Ríos Montt een politieke vriendschap smeedden, beging het Guatemalteekse leger gruweldaden in gebieden waar arme Maya-indianen woonden. De al jaren voortwoekerende oorlog tussen de regering en een marxistische guerrilla escaleerde tot een genocide. Duizenden Maya's werden verjaagd, gemarteld en vermoord.

Ríos Montt wist ervan en deed niks om het te stoppen, oordeelde de rechtbank in 2013, toen hij tachtig jaar cel kreeg. Mensenrechtenactivisten vierden dat als een triomf. Groot was dan ook de teleurstelling toen het Constitutioneel Hof het vonnis kort daarna verwierp en sommeerde een nieuw proces te beginnen.

Tot een tweede vonnis kwam het niet meer. Zondag overleed de al enige tijd dementerende Ríos Montt op 91-jarige leeftijd, in zijn woning in Guatemala-Stad, omringd door familie en vrienden.

De in Huehuetenango geboren Efráin Rios Montt had een succesvolle militaire carrière, waarin hij het tot brigadegeneraal schopte. In 1974 leek hij, toen nog gezien als hervormer, president te worden, maar zijn verkiezingszege werd door de militaire junta getorpedeerd. In 1982 werd hij alsnog militair dictator, na een staatsgreep.

De van origine roomse Ríos Montt had zich toen al bekeerd tot wedergeboren christen. Zijn religieuze fanatisme en haat voor het communisme bleken een giftige mix. Zo zei hij eens dat 'een goed christen de Bijbel in de ene en een machinegeweer in de andere hand heeft.'

Hoewel zijn leger dat motto keihard in de praktijk bracht, genoot Ríos Montt volop steun van de Amerikaanse regering en evangelische leiders. Critici noemden hem vol afschuw The Born-Again Butcher, 'de Wedergeboren Slager'.

In 1983 werd hij zelf bij een coup afgezet, maar zijn politieke rol was nog niet uitgespeeld. Tussen 1990 en 2004 was hij kamerlid, in 1994 voorzitter van het parlement en in 2003 deed hij weer een - mislukte - gooi naar het presidentschap. Zijn laatste jaren spendeerde hij in een constante juridische strijd om zijn rol in de burgeroorlog. Voor zijn familie en aanhang is zijn dood in vrijheid een overwinning, voor de slachtoffers van de genocide een bittere afsluiting van de donkerste pagina in 'de geschiedenis van Guatemala'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden