Efficiëntere houtkachel stoot minder fijnstof uit

Stoken op hout is CO2-neutraal, maar daarmee nog niet groen. Zo'n 1,2 miljoen houtkachels en open haarden zorgen in Nederland voor veel fijnstof. Dat kan minder.

Een knetterend haardvuur is voor velen een teken van winterse gezelligheid. De uitstoot van fijnstof is wel een probleem. De houtkachels van VUURS branden schoon en efficiënt, zeggen de makers. Dat maakt ze gezonder en duurzamer.

"We hebben in Nederland 1,2 miljoen houtkachels en open haarden", zegt Bram Opdam, medeoprichter van VUURS. "Op een windstille winterdag nemen die wel 4 procent van de totale fijnstofuitstoot voor hun rekening." Jaarlijks overlijden in Nederland duizenden mensen door fijnstof.

Tijd voor een alternatief, vond Opdam. De VUURS houtkachel heeft een minimale fijnstofuitstoot die onder de strengste norm in Europa zit: de Oostenrijkse. Doordat de kachel een temperatuur van 1100 graden bereikt, verbranden de deeltjes die fijnstof veroorzaken, zegt Opdam. Ook heeft de kachel een filter waarin de deeltjes blijven zitten die alsnog vrijkomen.

Bovendien houdt de kachel warmte veel langer vast dan een gewone houtkachel, omdat er faseveranderend materiaal inzit. Opdam: "Het materiaal in onze kachel is gebaseerd op metaal en smelt tijdens het branden. Daardoor kan het de warmte beter opslaan dan bijvoorbeeld een speksteenkachel. In de twaalf uur daarna geeft de kachel de warmte langzaam af, terwijl het materiaal weer stolt. De geleidelijke verwarming is ideaal voor moderne, goed geïsoleerde huizen."

Stoken op hout is duurzaam vanwege de hernieuwbaarheid van de grondstof, vervolgt hij. "Gas verbranden voegt netto CO2 toe aan de atmosfeer, omdat gas een fossiele brandstof is. Bomen daarentegen nemen CO2 uit de lucht, die vervolgens bij het verbranden van gekapt hout weer vrijkomt. Hout is een CO2-neutrale brandstof."

Dat klopt ten dele, zegt Mariken Stolk van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. In pure zin is hout een duurzame brandstof. "Maar voor het verzamelen en drogen van hout worden vaak nog fossiele brandstoffen gebruikt. Bovendien is hout alleen duurzaam op lange termijn: het duurt tientallen jaren voordat een bos de koolstof weer heeft opgenomen."

Door de uitstoot van schadelijke stoffen zoals fijnstof vindt Stolk stoken op hout niet de meest duurzame oplossing. "Wij vinden de warmtepomp - die warmte uit de buitenlucht, bodem of grondwater haalt - het duurzaamste alternatief voor stoken op gas. Bij de warmtepomp is er veel minder CO2-uitstoot dan bij verwarmen op gas en helemaal geen fijnstof."

Als je toch een houtkachel wilt, adviseert Stolk een pelletkachel. "Een pelletkachel is heel efficiënt en stoot weinig fijnstof uit in vergelijking met andere houtkachels." Opdam zegt dat het rendement van de VUURS kachel in goede omstandigheden rond de 85 procent ligt. "Dat is vergelijkbaar met de pelletkachel. Door de manier waarop het hout wordt verbrand - in drie fases - is het houtgebruik ook lager dan in de meeste tegelkachels."

Maarten Krol, hoogleraar meteorologie en luchtkwaliteit bij de Wageningen Universiteit en verbonden aan het Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek aan de Universiteit Utrecht, bevestigt de wat dunne duurzaamheidsclaim van hout als brandstof. "Hout is inderdaad 'hernieuwbaar', maar daar is alles mee gezegd. Bij houtverbranding komen altijd vervelende stoffen vrij, al was het alleen maar in de aansteekfase, als het hout nog niet op temperatuur is. Dat is vooral een probleem bij open haarden en barbecues."

Flemming Cassee, hoogleraar inhalatietoxicologie aan de Universiteit Utrecht en werkzaam bij het RIVM, benadrukt dat fijnstof altijd een probleem kan zijn. "Op basis van epidemiologisch onderzoek gaan we ervan uit dat er bij de laagste concentratie al gezondheidseffecten kunnen optreden in een populatie. Dat hoeft niet te gelden voor individuen, omdat niet iedereen even gevoelig is voor fijnstof. Het gaat om de blootstelling en die is bij een open haard waarschijnlijk wat hoger dan bij een gesloten houtkachel of een cv op gas."

Jaap Koppejan van Procede Biomass maakte in 2010 in opdracht van Agentschap NL een overzichtsrapportage van de houtkachels in Nederland. Hij zegt dat fijnstofuitstoot heel verschillend kan zijn. "Bij schone verbranding is er niet alleen minder fijnstof, de samenstelling is ook anders. In plaats van kool en teer krijg je zout, wat veel minder toxisch is. Daar staat een slecht brandende houtkachel tegenover die met nat hout wordt gestookt. Dat veroorzaakt enorm veel schadelijke fijnstof."

Opdam kan zich niet vinden in de kritiek. "In het Nederlandse en Europese energiebeleid wordt lokale energie op basis van biobrandstoffen zoals hout bestempeld als een duurzaam alternatief. Mensen die een pelletkachel kopen die voldoet aan bepaalde normen ontvangen zelfs subsidie. Daar komt bij dat de afhankelijkheid van Russisch gas en problemen met gaswinning in Groningen in de vergelijking met hout vaak niet worden meegenomen. Wij willen de bestaande manier van hout stoken verbeteren."

De VUURS kachel komt waarschijnlijk medio 2017 op de markt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden