Eeuwig en oneindig: Escher in volle glorie

Figuren, dieren, honingraten en schaakstukken over een lengte van zeven meter. Vanaf deze week is 'Metamorphose III' van Maurits Cornelis Escher (1898 - 1972) te bezichtigen in het museum Escher in Het Paleis te Den Haag.

Escher vond het 'een alleraardigst idee' toen de PTT hem in 1967 vroeg om zijn beroemde 'Metamorphose II' nog wat uit te breiden. Op basis van het vier meter lange eerdere werk uit 1940 voltooide de beroemde graficus een nog langere houtsnede waarvan de originele afdruk nu te bezichtigen is.

Om het grote werk kwijt te kunnen is er een speciale ronde vitrine ontworpen, waardoor de bezoekers om het werk heen kunnen lopen. En omheen blijven lopen: want er vallen telkens nieuwe details te ontdekken in het grootse precisiewerkje.

"Als we hem op de gang hadden gehangen was men er gewoon langs gegaan, nu merk je echt dat mensen nog een extra rondje maken", zegt Micky Piller, conservator van het museum.

Net zoals versie II begint III met het woordje Metamorphose, dat via een vlakverdeling langzaam overgaat in andere figuren. De strook zit vol met evoluerende patronen: uit honingraten komen zwarte bijen, die opgaan in witte vissen, die vervolgens als vogels tevoorschijn komen. De vuurtoren van het Italiaanse kuststadje Atrani is tegelijkertijd een schaakstuk. Uiteindelijk hervormt het patroon zich na bijna zeven meter weer terug naar de basis: het woordje metamorphose.

Deels gebruikte Escher eerdere ontwerpen. Zoals de duiven die overgaan in een patroon van gevleugelde enveloppen.

"Dit motief ontwierp Escher in 1956 in opdracht van de PTT voor een nieuwjaarskaart", zegt Pillen. Hier en daar is het werk ingekleurd, en dat is niet allemaal bij het drukken gebeurd. Zoals de groene planten naast de rode paarden: "Hij had geen zin om dit nog in het houtsnijwerk bij te kerven, dus heeft Escher dit later op de afdruk met de hand ingekleurd."

De PTT liet het origineel toen het af was fotografisch tot 42 meter uitvergroten, waarna het in 1969 in het Hoofdpostkantoor aan het Kerkplein in Den Haag kwam te hangen. "Een 18-jarige schildersleerling uit Katwijk werkte maanden om de dia's over te trekken op een enorm linnendoek. Escher kwam regelmatig even goedkeurend kijken", zegt Piller. Nadat het postkantoor enkele jaren terug werd verbouwd, is het reusachtige werk verplaatst naar Schiphol.

De speciale vitrine is niet alleen om praktische redenen ontworpen. Het geeft uitdrukking aan de belangrijkste thema's uit het oeuvre van Escher: eeuwigheid (tijd) en oneindigheid (ruimte). Door de ronde opstelling komt er geen einde aan het kunstwerk, maar begint - en eindigt - het telkens opnieuw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden