Eeuwig branden de kolen

In 2020 is China met al zijn industrieën volgens de Wereldbank de grootste producent van CO2, met alle gevolgen van dien voor het broeikaseffect. Bovendien staan op 56 plaatsen grote kolengebieden in brand. Peking is niet in staat deze te bestrijden. Een reportage uit de provincie Ningxia, waar vogels allang niet meer komen. Een enorm ondergronds kolenvuur spuit daar giftige gassen in de atmosfeer.

Door de kale woeste bergen van de provincie Ningxia rijden iedere dag honderden gammele trucks de kostbare opbrengst van de gigantische Rujigou-kolenmijn naar een verzamelpunt in het dal. Het is een dodenmansrit over een slingerende tweebaansweg die velen nauwelijks of niet halen. Uitgebrande en verongelukte wrakken markeren het landschap. De ongelukken zijn meestal het gevolg van oververhitte remmen en achterstallig onderhoud. Over het lot van de chauffeurs is weinig bekend.

Een mensenleven is in deze wrede streek heel weinig waard. De arbeiders van de Rujigou-mijn kunnen daarover meepraten. Het mijnwerkersdorp wordt bedekt door een giftige alles doordringende dikke zwarte stoflaag afkomstig uit de open dagbouwmijn. Zelfs de fleurig bedoelde kleding van de schoolkinderen is vies en grauw.

,,Alles wat leeft probeert instinctief dit gebied te vermijden', zegt professor in de geologie Tan Yongjie. ,,Overtrekkende vogels vliegen met een grote boog om Rujigou heen.' De bewoners kunnen zich niet zo vrij bewegen. Zij moeten hier wel blijven en hun deel van de haast 1,5 miljard ton kolen die China jaarlijks delft opgraven. De gemiddelde levensverwachting is vijftig jaar.

Maar de slechte gezondheid van de bevolking is niet alleen te wijten aan het kolenstof. Het heeft ook een natuurlijke oorzaak. Een enorm ondergronds kolenvuur spuit giftige gassen in de atmosfeer. Rook walmt op vele plaatsen uit de grond. ,,Het is hier vies en gevaarlijk', lacht de 36-jarige mijnwerker Gao Jin, terwijl hij op zijn schop leunt en nog maar eens een sigaret in zijn tandeloze mond steekt. ,,Maar het is niet anders. Vroeger was het nog erger. Toen had ik geen werk.' Meneer Gao verdient 300 gulden per maand met het weggraven van de gloeiende kolen.

Rujigou is een van de haarden van een ondergrondse brand die zich in totaal 150 kilometer naar het noorden, tot onder Binnen-Mongolië, uitstrekt. In heel China staan wel 56 grote kolengebieden in brand.

De oorzaken van deze natuurlijke rampen zijn legio. Veelal worden ze veroorzaakt door inslaande bliksem. Sommige kolenlagen branden dan ook al honderden jaren. Soms kan ook menselijk ingrijpen de brand veroorzaken. Blootgesteld aan zuurstof verhitten kolenlagen door een natuurlijk broeiproces; bij 280 graden is het ontvlammingspunt bereikt. Door illegale en onzorgvuldige mijnbouw zijn in China vele ondergrondse branden hierdoor ontstaan. Naar schatting 100 miljoen ton kolen gaat ieder jaar verloren.

De gevolgen blijven niet beperkt tot Rujigou en China. De uitstoot van kooldioxide (CO2) heeft wereldwijd gevolgen voor het broeikaseffect. Meer dan 200 miljoen ton van de jaarlijkse uitstoot in de wereld van 23 miljard ton kooldioxide zou afkomstig zijn uit Chinese ondergrondse kolenvuren.

De Chinese regering staat tweeslachtig tegenover deze problematiek. Vanaf 1958 zijn vijf vuren gedoofd en sinds 1989 wordt ook met man en macht gewerkt aan de zesde waar onder andere Rujigou deel van uitmaakt. Volgens professor Tan speelt vooral de afweging tussen kosten en baten een rol. ,,De economische drijfveer ontbreekt om ook de vuren in de lagere kolenlagen aan te pakken', zegt hij. ,,Die kolen leveren nauwelijks iets op.'

Bovendien spelen vele branden zich ver van de bewoonde wereld af. Dat maakt bestrijding voor China simpelweg onbetaalbaar. In de ver westelijk gelegen en haast verlaten moslim-provincie Xinjiang woeden 42 van de in totaal 56 branden. In de hoop dat ze vanzelf ooit zullen uitbranden worden veel brandhaarden aan hun lot overgelaten. Dat kan nog honderden, mogelijk duizenden jaren duren. ,, Eén gebied daar heet 'de zwavelvallei' ', vertelt professor Tan. ,,Niemand weet hoelang het vuur daar al brandt. De naam kreeg het in ieder geval al honderden jaren geleden vanwege de zwavelstank.'

Maar Rujigou heeft de allerbeste kwaliteit kolen van China die voor een groot deel ook wordt geëxporteerd. Uit financieel oogpunt heeft de overheid er daarom veel voor over om de brand juist hier te beteugelen. Met zwaar materieel wordt de brandende kolenlaag weggegraven om de rest van de kostbare brandstof te beschermen. Mannen als meneer Gao doen hun schepwerk met de hand op plekken waar de draglines niet kunnen komen.

Er zijn echter meerdere methoden om het vuur te bestrijden, zegt professor Guan Haiyan, een specialist op het gebied van brandbestrijding. Op vele plaatsen worden kleinere vuurhaarden afgedekt met aarde om de toevoer van zuurstof te stoppen. Ook wordt hier en daar water de grond ingepompt om de temperatuur van de omringende lagen onder het ontvlammingspunt te houden. Is het vuur eenmaal op een plaats geconcentreerd dan kan het worden afgedekt. Een derde methode behelst het in de grond pompen van modder. De omringende kolenlaag wordt afgekoeld en tegelijkertijd wordt het vuur van zuurstof afgesloten.

Professor John van Genderen is een Nederlandse specialist op het gebied van Remote Sensing - driedimensionale cartografie vanuit satellieten en vliegtuigen - en vanaf 1996 is hij betrokken bij de bestrijding van ondergrondse kolenvuren in China.

Een belangrijke belemmering voor een effectieve aanpak was dat tot voor kort niemand een duidelijk beeld had van de situatie, legt hij uit. De brand in de Rujigou-mijn is bijvoorbeeld slechts één brandhaard in een complex stelsel onder de provincies Ningxia en Binnen-Mongolië. Als Rujigou eenmaal is geblust kan het vuur elders gemakkelijk weer oplaaien. Uit een milieupotje van het Nederlandse ministerie van ontwikkelingssamenwerking kwam daarom de afgelopen jaren 5 miljoen gulden voor de ontwikkeling van een computermodel om de beweging en de onderlinge samenhang van de kolenvuren in kaart te brengen. Dit model, Coalman geheten, werd ontwikkeld door TNO, het ingenieursbureau EARS in Delft en ITC uit Enschede. De aanvraag voor een vervolgproject ligt ter goedkeuring in Den Haag.

,,Het is zonneklaar dat China de situatie niet alleen aankan', zegt meneer Tan. ,,Peking is van plan 35 miljoen gulden te besteden aan de bestrijding van een kolenbrand in de provincie Xinjiang. Over vijf jaar moet het daar zijn geblust. Ik verwacht dat het tweemaal zolang gaat duren en dus ook tweemaal zoveel geld gaat kosten. In dit tempo duurt het nog minstens vierhonderd jaar voor al de vuren zijn geblust.'

Maar ondergrondse kolenvuren staan relatief laag op de internationale prioriteitenlijst. De uitstoot van het klimaatveranderende CO2 uit de kolenbranden valt in het niet bij de 3300 miljoen ton die jaarlijks uit China's industriële schoorstenen walmt. Het zijn cijfers die ieder jaar nog eens toenemen. Volgens gegevens van de Wereldbank is China in 2020 mogelijk de grootste industriële producent van CO2 en heeft het dan de Verenigde Staten, dat nu nog 5300 miljoen ton CO2 produceren, ver achtergelaten. ,,Uitstoot uit fabrieksschoorstenen is duidelijk meetbaar', lacht professor Tan. ,,Als je dat weet te beperken dan kun je nog eens met je cijfers bij de Verenigde Naties aankomen. Ondergrondse kolenvuren zijn gewoon niet sexy genoeg.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden