Opinie

Eet gevarieerd, dat maakt pas gezond

Een deel van de voedselzandloper uit het boek van Kris Verburgh.

LUC BONNEUX   Wat te mooi is om waar te zijn, is zelden waar. Dat geldt ook voor het wonderdieet van de 'Voedselzandloper', schrijft arts Luc Bonneux.

Ooit heb ik een wonderdieet geschreven voor de kersteditie van het medische vaktijdschrift British Medical Journal. Als grap. Mijn wetenschappelijk onderbouwde succesformule was gebaseerd op een dieet met veel chocolade en bier. Ik had een klein fortuin kunnen verdienen, want dieetboeken zijn grote bestsellers.

Kris Verburghs 'Voedselzandloper', waarvan er in Nederland al 200.000 zijn verkocht, claimt de remedie te hebben tegen veroudering. Havermout, bessen, broccoli (en een 'verbod' op aardappels, rijst en pasta) zou beschermen tegen kanker, hart- en vaatziektes, diabetes en dementie.

Wat te mooi is om waar te zijn, is zelden waar. Het is het zoveelste dieetboek, een treffend voorbeeld van wat Verburgh zelf beschrijft als de 'tsunami van gezondheidsadviezen van zelfuitgeroepen experts'. De basis van alle hypes is dezelfde: een verkoop van pseudowetenschappelijke illusies over de eeuwige jeugd, gelardeerd met in de kraam passende citaten uit een enorm aantal publicaties.

Dieetfactoren en alzheimer
De studie van voeding en gezondheid is een mijnenveld. Het eerste probleem is methodologisch. Je bent wat je eet. Je weet dus nooit wat je meet: het effect van voeding of het effect van persoonlijke kenmerken als afkomst, sociale klasse, welvaart, opvoeding, gezondheidsbewustzijn, enzovoort.

Er bestaat bijvoorbeeld geen spat bewijs voor enig direct verband tussen dieetfactoren en alzheimer. Verburgh beweert dat mensen die meer fruitsap drinken 76 procent minder kans op deze aandoening hebben. Zodra iemand dat beweert, ben je zeker dat in die studie de sapdrinkers anders waren dan de niet-sapdrinkers, bijvoorbeeld hogeropgeleid.

'Evidence based' geneeskunde is gebaseerd op experimenteel onderzoek (de zogeheten gerandomiseerde gecontroleerde trial), waarbij het toeval bepaalt welke groep met een andere wordt vergeleken. De zeldzame gerandomiseerde trials over voeding bevestigen zeer zelden de bevindingen uit observaties (fluor, dat de tanden beschermt tegen gaatjes, is een merkwaardige uitzondering).

Walnoten
Het tweede probleem bij de studie van voeding en gezondheid is economisch. Vroeger was het een heksentoer om je buik te vullen, tegenwoordig kan het niet meer op. Aan 'gezonde voeding' valt nog meer te verdienen dan aan pillen en de controle is minder streng.

Als Kris Verburgh beweert dat "een portie walnoten de kans op een hartaanval met de helft vermindert", heeft hij de kleine lettertjes noch de commentaren gelezen. Cardiologen in de redacties van wetenschappelijke bladen reageerden ijzig en wezen er op dat de walnotenstudies waar Verburgh zich op baseert, zijn gefinancierd door de California Walnut Company.

 
Wat te mooi is om waar te zijn, is zelden waar

Het onderzoek naar het verband tussen voeding en gezondheid is om nog een derde reden problematisch. Wetenschap werd een industrie, de universiteit een bedrijf. Goed onderzoek sluit doodlopende wegen af, maar kan het einde zijn van je onderzoekslijn. Publicaties bepalen niet de carrière van een wetenschapper, enkel de hoeveelheid geld die hij of zij binnensleept telt. Universiteiten doen er vaak alles aan om de stank van een lang overleden onderzoekslijn binnenskamers te houden.

Groene erwten
Dat heeft in het voedingsonderzoek geleid tot een ongeziene stroom bagger. Onderzoeken, die de schier oneindige combinaties van factoren verwerken in een bijna evengroot aantal proefschriften van jonge onderzoekers. Het lijkt op wetenschap, maar is het niet. Het zijn bevindingen die niet zijn gestoeld op een solide theorie, maar op toeval. Maar de mededeling dat het eten van groene erwten longkanker veroorzaakt bij Antilliaanse niet-rokende mannen en dat worteltjes de kans op borstkanker verlagen bij blanke brildragende vrouwen die groter dan 1,67 meter zijn, leiden geheid tot een hit in de media.

Uit deze brij van belangen, bevooroordeelde studies en toevalsbevindingen valt geen betrouwbare kennis te puren. In de jaren 1990 zette de Amerikaanse overheid een onafhankelijke commissie aan het werk om het definitieve rapport te schrijven over vetten. Meer dan tien jaar later, honderd medewerkers en 100.000 dollar verder sloot de commissie in de grootst mogelijke stilte de boeken. De kladversie van de eerste twee hoofdstukken was afgekraakt. Verder is niemand ooit gekomen in het samenvatten van kennis over vetten.

Voedseltaboes
Het grootste probleem van dit alles ligt in de menselijke aard. We moeten eten. Als we niet ziek worden, worden we oud en we gaan dood. De menselijke geest verbindt deze twee feiten tot oorzaak en gevolg. Voedseltaboes zijn daarom een constante factor in álle menselijke culturen.

De vele gezondheidsdiëten die elkaar opvolgen met de regelmaat van de maanstanden zijn de moderne versie van het voedseltaboe. Je kunt je echter wel ziek eten, maar niet gezond. Mensen zijn van oorsprong jagende apen die hun gevarieerde plantaardige dieet leerden aanvullen met vlees. Tegenwoordig eet je zoveel vlees, vet en suiker als je wilt. Maar wie daarvan te veel eet, krijgt wel veel energie binnen, maar minder van wat anders.

Gezonde voeding kun je samenvatten in vijf woorden: 'Eet gevarieerd, word geen vetzak'. Helaas: het is wat weinig om een paar honderdduizend euro aan te verdienen met een boek.

 
Gezonde voeding kun je samenvatten in vijf woorden: 'Eet gevarieerd, word geen vetzak'
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden