Eerste zeekaarten waren verbluffend nauwkeurig

Het zijn de allereerste zeekaarten, gemaakt in het laat-dertiende-eeuwse Italië. Dat was tenminste tot dusver de aanname. Maar dat zit anders, ontdekte Roel Nicolai, hoofd geodesie bij Shell. Hij promoveert maandag op de zogeheten portolaankaarten aan de Universiteit Utrecht. De schitterende kaarten op perkament - met daarop bijvoorbeeld de Middellandse én de Zwarte Zee - blijken verrassend nauwkeurig. Dit terwijl tot dusver werd gedacht dat de kaarten op basis van observaties en kompasmetingen van zeelieden werden gemaakt: een nogal grove techniek, bijna op het blote oog.

In werkelijkheid waren voor het maken van de kaarten een fikse dosis kennis over de grootte van de aarde en een heel arsenaal wiskundige technieken nodig, concludeert Nicolai. "En dat past helemaal niet in het beeld van het dertiende-eeuwse Europa." Ook niet in het beeld van de toenmalige Arabisch-islamitische wereld, voegt hij daar meteen aan toe. De kaarten doen in opzet denken aan de zogeheten Mercatorprojectie, om ronde oppervlakken op een plat vlak af te beelden. Die techniek, van Vlaming Gerardus Mercator, stamt uit 1569. De portolaan-kaartenmakers waren hun tijd dus ver vooruit. Wat niet betekent dat de kaarten later gemaakt zijn dan gedacht. Eerder juist, denkt Nicolai.

Maar door wie? Nicolai's theorie is dat de kaarten door de toenmalige handelsrepubliek Pisa in de twaalfde eeuw uit Constantinopel zijn meegebracht, destijds de poort naar het Verre Oosten, om later te worden overgetekend. Het Byzantijnse Rijk was volgens hem alleen een doorgeefluik van de originele kaarten. "Ik wil niet gaan speculeren over deze kaarten, dat is al genoeg gedaan." Maar zoals alle wetenschappers beveelt hij nader onderzoek aan, en in dit geval luidt het advies om de blik eens te richten op de Grieks-Romeinse oudheid.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden