'Eerste week wordt het zwaarst'

Nabestaanden volgen Breivik-proces vanaf vandaag via schermen in rechtbanken

"Nee, geen familie van, en nee, er worden geen nare grappen gemaakt," zegt Olav Breivik die net beeld en geluid heeft getest in de rechtbank van Bodø.

Vandaag begint in Oslo het proces tegen Anders Behring Breivik die vorig jaar met een zware autobom acht mensen doodde en met vuurwapens op het eilandje Utøya nog eens 69, veelal jongeren van de Noorse Arbeiderspartij. Hij wilde een statement maken tegen 'de islamisering van Noorwegen'.

Bodø ligt boven de poolcirkel in Noorwegen en levert een van de zeventien gerechtshoven waar nabestaanden en slachtoffers van de terreuraanslagen achter gesloten deuren het proces in Oslo live op een scherm kunnen volgen. "We zijn even een verlengstuk van Oslo. Ik verwacht hier zo'n 45 mensen", zegt Olav Breivik, "inclusief hun begeleiders. De eerste week zal het zwaarst zijn, omdat de verdachte dan zijn verklaring aflegt. Er zijn nog zoveel vragen. Sommigen proberen te begrijpen waarom hij dit gedaan heeft, anderen willen weten hoe de laatste uren van hun kinderen waren."

Stian Wik Rasmussen en zijn 'crisisteam Bodø' staan klaar om mensen bij te staan als het proces te belastend wordt. "Wij hebben twee mensen in de rechtbank die beschikbaar zijn voor psychische bijstand. Artsen en specialisten zijn zo nodig snel ter plekke. We hebben het afgelopen jaar vier families in onze gemeente intensief hulp geboden, vooral door naar ze te luisteren en met ze te praten. Van twee families overleden de kinderen. Van twee andere overleefden de kinderen het, maar zij hebben een zeer ingrijpende gebeurtenis te verwerken. Nu komen veel nabestaanden uit de provincie toestromen die we niet kennen. Ze mogen hun eigen begeleiding meenemen naar de rechtbank, maar ook voor hen staan onze mensen klaar."

Ex-minister Guri Ingebrigtsen woont op een half uurtje vliegen van Bodø. Haar dochter Helene overleefde de aanslag op Utøya. "Ik ben hier om mijn dochter te steunen en te begrijpen wat haar overkomen is. Ik wil ook van hem (Breivik, red.) horen wat er gebeurd is. Ik wil zien en horen of hij begrijpt wat hij heeft gedaan. Ik weet dat de twee psychiatrische rapporten elkaar in hun conclusies tegenspreken, maar uit beide blijkt dat hij serieus ziek is en niet kan inzien wat hij ons, de samenleving, heeft aangedaan."

Die twee rapporten gaan een cruciale rol spelen tijdens het proces. In het ene wordt Breivik niet toerekeningsvatbaar geacht, in het andere wel. Elizabeth Baumann, persrechter: "Als Breivik ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard, gaat hij naar een psychiatrische inrichting en niet naar een gevangenis. Theoretisch zou hij dan vrijkomen als hij genezen is. Maar zijn ziekte zal ongetwijfeld zo serieus blijken, hij is zo gevaarlijk voor de samenleving, dat ik niet denk dat hij werkelijk weer binnen een paar jaar buiten staat. Als hij als crimineel veroordeeld wordt, kan hij maximaal 21 jaar krijgen. Levenslang kennen wij niet in Noorwegen. Maar aan het eind van zijn straf kan de rechter bepalen dat hij toch in hechtenis blijft als hij denkt dat Breivik nog een gevaar vormt. Iedere vijf jaar wordt dan beoordeeld of er nog gevaar is en zo ja, dan blijft bij in hechtenis. Het is eerder gebeurd bij seriemoordenaars."

Guri Ingebrigtsen zegt dat het met haar en haar dochter weer redelijk gaat. "We zijn allebei weer gewoon aan het werk. Maar er is een gevoel van onveiligheid dat ons bij zal blijven. Helene heeft problemen met in slaap vallen en ... nou ja, ik ga niet namens haar spreken. Ik merk zelf dat ik meer huil dan anders. Iets is er niet in orde. Als Utøya in het nieuws is, is het alsof ze op een knop drukken en ik begin te huilen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden