Eerste VN-vergadering nog vol optimisme

IS, spanningen tussen Rusland en Oekraïne, klimaatverandering. In New York buigt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zich deze week over actuele wereldproblemen. Begin 1946 kwam het orgaan voor het eerst bijeen, toen nog in Londen.

Onmiddellijke wonderen moest de wereld niet verwachten. Tegelijk wilde de Belg Paul-Henri Spaak, tijdens de eerste vergadering van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gekozen als voorzitter van dat orgaan, waarschuwen tegen pessimisme. Ja, landen waren het oneens over tal van zaken. Ja, er waren nog steeds oorlogen gaande. Maar dat betekende niet dat internationale samenwerking bij voorbaat was gedoemd tot mislukking. De wereld kroop net een beetje tevoorschijn uit wat Spaak omschreef als een ontzaggelijke geestelijke, sociale en economische omwenteling. Om binnen een tijdsbestek van een paar maanden te verlangen naar een terugkeer naar het normale was onredelijk en onrealistisch, vond de Belg.

Spaaks eigen verkiezing tijdens de eerste Algemene Vergadering, gehouden in Londen in januari 1946, gaf al aan hoe verschillend er kon worden gedacht. De ervaren politicus kreeg de voorkeur van 28 van de 51 vertegenwoordigde landen. Daarvoor moest eerst een hoofdelijke stemming worden afgedwongen, want de Sovjet-Unie - net als de Verenigde Staten voorstander van een voorzitterschap van de Noor Trygve Lie - wilde zijn favoriete kandidaat bij acclamatie benoemen. De Scandinaviër bleef overigens niet achter met lege handen: hij werd de eerste secretaris-generaal van de VN.

Voorafgaand aan de bijeenkomst ontving de Britse koning George VI de deelnemers op St. James's Palace. In een korte toespraak wees hij hen op hun grote verantwoordelijkheid: "Het ligt in uw handen het geluk van miljoenen van uw medemensen en miljoenen die nog niet geboren zijn te maken of te breken."

De Algemene Vergadering, die samenkwam in Central Hall in Westminster, bereikte in elk geval overeenstemming over de samenstelling van de Veiligheidsraad. En de eerste resolutie werd aangenomen. Die was gericht op het vreedzaam gebruik van atoomenergie en de eliminatie van kernbommen en andere massavernietigingswapens.

Tussen de twee wereldoorlogen had al de Volkenbond bestaan. Ook een internationale organisatie opgericht om een einde te maken aan gewapende conflicten. Op 10 januari 1920 kwam de Algemene Vergadering van de bond voor het eerst bijeen in Genève.

De Amerikaanse president Woodrow Wilson was een grote voortrekker geweest van het idee van de Volkenbond. Hij zag het als een soort gezamenlijke verzekering voor "de politieke onafhankelijkheid en territoriale onschendbaarheid" van staten. Maar in de Verenigde Staten zag een politieke meerderheid zo'n voortgezette bemoeienis met de internationale ontwikkelingen niet zitten. Het land viel terug in zijn oude isolationistische rol en trad niet toe als lid.

In de praktijk bleek de Volkenbond meer een voortzetting van het Concert van Europa (het aloude diplomatieke spel op het oude continent) dan een echte wereldorganisatie. Nooit waren alle grote mogendheden allemaal lid. Vaak ontbraken zelfs meerdere cruciale spelers. Na wat vroege successen (bijvoorbeeld bij het besturen van mandaatgebieden die voorheen onder gezag stonden van de verliezers van de Eerste Wereldoorlog, Duitsland en Turkije) blonk de Volkenbond vooral uit door onmacht. De Verenigde Naties moesten garant staan voor een krachtiger geluid.

In Londen waren namens de 51 eerste lidstaten bijna tweeduizend mensen aanwezig. Omdat een deel van die landen nog beschikten over een flink koloniaal rijk, was bij de eerste Algemene Vergadering direct of indirect toch negentig procent van de wereldbevolking vertegenwoordigd. De Nederlandse delegatie stond onder leiding van de liberaal Eelco van Kleffens, al sinds 1939 minister van buitenlandse zaken. Hij zou later in het jaar nog de Veiligheidsraad voorzitten. Van september 1954 tot september 1955 was hij preses van de Algemene Vergadering van de VN.

De organisatie was toen al enkele jaren neergestreken op haar permanente plek in New York, waar John D. Rockefeller grond beschikbaar had gesteld voor gebouwen.

De Verenigde Naties waren een langer leven beschoren dan de Volkenbond. Maar het idealisme van de eerste bijeenkomsten maakte al snel plaats voor een meer sceptische blik. George Kennan, een hoge ambtenaar op het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, vond veel van de vastgelegde afspraken te ambigu en vreesde voor toekomstige gevechten met de "verdachte en onbetrouwbare Sovjet-Unie". Kort daarna legde hij de basis voor de containmentpolitiek, bedoeld om de toenemende macht van Moskou in te dammen. De Britse diplomaat Gladwyn Jebb, tot de verkiezing van Trygve Lie waarnemend secretaris-generaal van de Verenigde Naties, somberde eveneens. Volgens hem hadden de onderhandelaars te hoog gemikt voor "deze waanzinnige wereld".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden