Eerste Kamer zet eerste stap op weg naar gekozen burgemeester

D66-fractievoorzitter Rob Jetten en Minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (D66) in de Eerste Kamer. Beeld ANP

De Eerste Kamer eist de garantie dat burgemeesters onpartijdig onafhankelijk blijven. Of ze nou worden gekozen of benoemd. D66 kan tevreden zijn.

De Eerste Kamer is niet van plan om zonder slag of stoot afscheid te nemen van een typisch Nederlands fenomeen, de bij Koninklijk Besluit benoemde burgemeester. Vooral regeringspartijen VVD en CDA hebben grote aarzelingen om na 170 jaar de Grondwet hiervoor aan te passen, zoals D66 voorstelt. Ook oppositiepartij PvdA is zeer kritisch.

Toch ziet het ernaar uit dat de senatoren volgende week een historische beslissing zullen nemen en artikel 131 uit de Grondwet schrappen. Een gewichtig besluit voor de Eerste Kamer. In de Grondwet wordt zelden iets veranderd. Er is een tweederde meerderheid voor nodig.

De CDA-fractie in de Eerste Kamer heeft gisteren de voorwaarden duidelijk gemaakt waaronder de fractie akkoord wil gaan. VVD en ChristenUnie maken diezelfde voorwaarden inzet voor hun ‘ja’-stem. Daarmee is de tweederde meerderheid ruim in zicht. D66 heeft de zo noodzakelijke steun van de coalitiegenoten binnen.

Hoofdrol

De gemeenteraad moet een hoofdrol houden bij het aanstellen van een burgemeester, eisen de coalitiepartijen. Dat is nu de praktijk. Ook willen de drie partijen garanties dat de burgemeester ‘relatief onafhankelijk en onpartijdig’ blijft, en boven de partijen staat. “Het moet de burgemeester zijn van alle burgers”, aldus CDA-senator Ton Rombouts.

Ter plekke beloofde minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken dat zij die garanties graag wil geven. “De onafhankelijkheid en onpartijdigheid, en de rol van de gemeenteraad, dat zijn heel belangrijke zaken. Die moeten verankerd zijn.”

Ollongren gaat nog een stap verder. Zij belooft de Eerste Kamer dat het voorlopig bij deze ene stap blijft. In de praktijk blijft alles bij hetzelfde. De regering zal de komende jaren geen nieuwe stappen zetten om iets te veranderen aan de benoeming van de burgemeester. Alleen op papier verandert er iets, in de Grondwet. “Dit is zuiver een discussie over de vraag of de benoeming in de Grondwet hoort. Ik vind van niet”, aldus Ollongren.

Voor D66-fractievoorzitter Rob Jetten zag het er eerder op de dag in het plenaire debat nog penibel uit. CDA, VVD en ook oppostiepartij hadden zware kritiek op de grondwetswijziging. Hun massieve tegenstem hing dreigend in de lucht.

“Voor ons hoeft de manier van benoemen niet op de schop”, zei VVD-senator Helmi Huijbregst. “De gekozen burgemeester die in zicht komt is voor ons een doembeeld”, aldus CDA-senator Ton Rombouts. “Welk probleem wil D66 toch oplossen?”, vroeg PvdA-senator Janny Vlietstra. Alle drie zijn zij zelf oud-burgemeester, met een rotsvaste overtuiging dat de Kroonbenoeming de waarborg is voor onafhankelijkheid.

Geen uitgewerkte voorstellen

Urenlang had Jetten de Eerste Kamer slechts steun voor zijn grondwetswijziging van de PVV, SP en 50Plus, doorgaans niet de meest voor de hand liggende bondgenoten van D66. Zij hielpen Jetten met interrupties en argumenten. De drie partijen zijn groot voorstander van de gekozen burgemeester, en hopen dat D66 daar nu verder werk van maakt.

Jetten zegt dat zijn fractie niet van plan is heel snel met plannen te komen voor een gekozen burgemeester. “Wij hebben geen uitgewerkte voorstellen.” Hij verdedigde de grondwetswijziging gisteren in de Eerste Kamer met het argument dat voortaan de Tweede Kamer zelf kan beslissen hoe de lokale democratie wordt georganiseerd, nu alle opties open liggen. “Daar worden burgers beter van, zij krijgen beter bestuur”.

Hij bezwoer hij dat D66 “eerst discussie wil over de rol van de burgemeester, daarna pas over de vraag hoe de burgemeester het beste kan worden aangesteld”. D66 liet daarbij duidelijk doorklinken: dat alles daarbij blijft zoals het nu is, is voor de partij ook een optie.

Lees ook:

D66 waagt opnieuw een poging om de benoemde burgemeester uit de Grondwet te halen

Rob Jetten moet elk woord op een goudschaaltje wegen. De nieuwe D66-fractievoorzitter in de Tweede Kamer weet wat zijn taak is als hij in de Eerste Kamer probeert een tweederde meerderheid te vinden voor een van de oudste idealen van zijn partij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden