'Eerst ruimte geven aan emoties'

In de zomer behandelt het theologisch elftal het begrip verzoening, in wereldse zin. Telkens komt één deelnemer aan het woord. Vandaag: Wim van Vlastuin.

Als Petrus aan Jezus vraagt of je iemand zeven keer moet vergeven, antwoordt Hij: 'Zeventig maal zeven maal'. Toch is mijn ervaring dat mensen elkaar gemakkelijker naar de keel vliegen dan dat ze elkaar vergeven.

Jezus vertelt de gelijkenis van een dienaar, die een reusachtig bedrag schuldig is aan de koning. De koning wil hem en zijn gezinsleden als slaaf verkopen, maar krijgt medelijden en scheldt de man zijn schuld kwijt. Vervolgens komt die dienaar een andere dienaar van de koning tegen, op wie hij een vordering heeft die een tienduizendste is van het bedrag dat de koning hem zojuist heeft kwijtgescholden. Als de man hem niet kan betalen, laat hij hem gevangen zetten. De koning krijgt dat te horen, is verontwaardigd en laat zijn dienaar alsnog oppakken.

God eist dat je iemand anders vergeeft, ook als het gaat om heel ernstige dingen. Bovendien moet je van harte vergeven. Dat is moeilijk. Als iemand dronken achter het stuur zit en mij aanrijdt zodat ik een been moet missen, is het niet van menselijke orde om te vergeven. Het besef van Gods genade maakt het mogelijk om ook zelf genadig te zijn. Dat is het geheim van vergevingsgezindheid. Onverzoenlijkheid kan voortkomen uit trots, eigenbelang of gebrek aan zelfreflectie. Er zijn mensen die denken dat ze zelf altijd alles goed doen en dus bij elke ruzie altijd helemaal gelijk hebben. Tot in het absurde.

Olie op het vuur
Als jonge idealistische dominee verwees ik, als er in de gemeente een conflict was, naar passages in de Bijbel die oproepen tot vergeving. Maar dat werkte niet, het was juist olie op het vuur. Waarom? Waarschijnlijk omdat het te goedkoop was. Ik ontdekte op den duur dat bijbelgedeelten over wrok wel effectief konden zijn. Zoals in Romeinen 3: 'Een open graf is hun keel, met hun tong plegen zij bedrog, achter hun lippen vind je addervergif. Hun mond is vol vervloeking en bitterheid. Gezwind zijn hun voeten om bloed te vergieten. Vernietiging en onheil tekenen hun weg, maar de weg van de vrede kennen zij niet. Ontzag voor God staat hun niet voor ogen.' Het kan even duren voordat de betrokkenen dat Schriftwoord ook op zichzelf toepassen, en niet alleen op de tegenstander."

"Ik herinner me een verzoeningsbijeenkomst, die ik, na het gebed, met die schriftlezing begon. We zaten in de consistorie. Die plaats was bewust gekozen. Ik voel me daar toch enigszins de vertegenwoordiger van God. Nou ja, dat zijn misschien grote woorden, maar ik voel me wel verantwoordelijk voor wat er in de gemeente gebeurt. Het was een conflict over een stuk grond. Het was niet meteen duidelijk wie er gelijk had. Ik had me goed inhoudelijk voorbereid. Ik had beide partijen gevraagd hun standpunt te verduidelijken en daar een schriftelijk verslag van gemaakt. Ik heb plusjes en minnetjes gezet bij de sterke en zwakke punten in hun betogen. Daarna heb ik de zaak getoetst bij onafhankelijke instanties.

Maar de eerste twee uren, na de schriftlezing dus, kwamen we niet toe aan een zakelijke behandeling. Daarvoor liepen de emoties te hoog op. Ze waren het gevolg van een lang proces van verbittering. Na twee uur zei ik dat we de zaak beter aan een rechter konden voorleggen. Maar dat wilden ze ten diepste toch niet. Vanaf dat moment bleek een gesprek wel mogelijk. We zijn eruit gekomen, ongeveer om twaalf uur 's nachts. Ik weet niet of ze later dikke vrienden zijn geworden, maar de toestand was wel leefbaar. Ze kwamen bij mij omdat ze het intern wilden oplossen. Beiden waren kerkelijk. Het mechanisme is dat je niet te snel over vergeving moet beginnen. Eerst moeten de emoties de ruimte krijgen. Ze zijn in de loop van jaren opgebouwd."

Avondmaal als katalysator
"Het is goed om op vaste momenten mensen een kader aan te reiken om te vergeven en de lucht te zuiveren. In onze traditie biedt het avondmaal die mogelijkheid. In de voorbereidingsweek voor het avondmaal hebben mensen de gelegenheid om dingen goed te maken. Het avondmaal kan daarbij een soort katalysator zijn.

Er is ook collectieve verzoening mogelijk. Zo ben ik er voorstander van om excuses aan te bieden aan de nabestaanden van de slachtoffers van de slavernij. Er zijn destijds afschuwelijke dingen gebeurd, we moeten het verleden niet toedekken. We hoeven daarbij onze voorouders niet in een kwaad daglicht te plaatsen. Het was een andere tijd met een andere cultuur. Als wij toen geleefd hadden zouden we hetzelfde hebben gedaan als zij. Wij zijn nu even blind voor onze eigen fouten als zij waren voor de hunne.

Natuurlijk kan niemand ons namens de slachtoffers vergeven. Maar dat ontslaat ons niet van de roeping om schuld te belijden. Dat we zelf niet aan de slavenhandel hebben meegedaan en daarom ook geen excuses hoeven aan te bieden, is te individualistisch gedacht. Zo gemakkelijk kunnen we ons niet losmaken van onze voorgeslachten. Bovendien is de erkenning van schuld een gebaar naar de nakomelingen die door de generaties heen wel collectief pijn lijden."

Wim van Vlastuin is rector van het Hersteld Hervormd Seminarie aan de Vrije Universiteit en doceert systematische theologie

theologisch elftal

Smalbrugge De Korte - Jansen - Kalsky Leegte - Van Vlastuin - Klapheck Tollefsen - Van der Graaf Borgman - Nissen

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden